Poważnym zagrożeniem uzyskiwania wysokiej wydajności mlecznej krów są choroby i zaburzenia metaboliczne okresu okołoporodowego. Najważniejsze z nich to:

  • zaleganie okołoporodowe
  • ketoza
  • kwasica żwacza
  • zespół stłuszczonej wątroby /syndrom tłustej krowy/
  • przemieszczenie trawieńca

Czynnikami sprzyjającymi występowaniu tych chorób są bardzo wysoka wydajność mleczna krów i błędy popełniane w żywieniu. W większości choroby metaboliczne okresu okołoporodowego są następstwem nieprawidłowego, nadmiernie energetycznego żywienia krów w okresie zasuszania a także w ciągu 1-2 miesięcy przed zasuszaniem.

Zaleganie okołoporodowe

        Powstaje na tle zaburzeń gospodarki wapniowo – fosforowej u krów i może wystąpić kilka dni przed lub po porodzie. Schorzenie to spowodowane jest przedostawaniem się wapnia do mleka i gwałtowne obniżenie tego pierwiastka we krwi. Krowy osłabione porodem mają trudności z wstawaniem, niechęć do poruszania się, niepewny chód, sztywne kończyny, drżenie mięśni. Zapobieganie to w okresie 6 – 8 tygodni przed wycieleniem obniżenie ilości Ca w dawce pokarmowej krów zasuszonych a po wycieleniu zwiększenie dawek wapnia. Profilaktyka obejmuje również podawanie w paszy na 3 – 5 dni przed porodem dużych dawek witaminy D3 /250 000j.m./dzień/. Leczenie polega na podaniu zwierzęciu roztworów soli wapnia, magnezu, fosforu.

Ketoza

        Jest to schorzenie metaboliczne, które może wystąpić w okresie pomiędzy 10 dniem  a 6 tygodniem po wycieleniu. Występuje wówczas gdy jest ujemny bilans energetyczny, a więc gdy wydatek energii na produkcję mleka jest wyższy niż krowa może pobrać w dawce pokarmowej. Krowa niedobór energii uzupełnia wykorzystując tłuszcz własnego organizmu i jeśli jest to proces intensywny to w organizmie gromadzą się toksyczne produkty powstające podczas spalania tłuszczu – ciała ketonowe. W wydychanym powietrzu wyczuwa się zapach dojrzałych kwaśnych jabłek. Krowa gwałtownie chudnie, traci apetyt, spada wydajność mleka, a mleko ma wysoką zawartość tłuszczu i niski % białka. Zapobieganie to: utrzymywanie krów w odpowiedniej kondycji /aby nie były za tłuste/, właściwe żywienie w okresie zasuszania uwzględniające kondycję krów, unikanie w okresie okołoporodowym gwałtownych zmian w żywieniu i nie skarmianie kiszonek złej jakości, stymulowanie po wycieleniu do jak największego pobierania energii w paszy. Na 2 – 3 tygodniem przed porodem przyzwyczajać krowę stopniowo do pobierania paszy treściwej /max. 3 kg na dzień/. Można również profilaktycznie na ok.10 dni przed porodem i do 2 tygodni po porodzie podawać glikol propylenowy lub glicerynę.

Leczenie - należy podawać glukozę, fruktozę lub glicerol aby zwiększyć poziom cukru we krwi.

Kwasica żwacza

         Powstaje w skutek skarmiania dużej ilości pasz zawierających łatwo strawne węglowodany jak: pasze treściwe, buraki, melasę, ziemniaki, odpady browarniane. Dochodzi wówczas do zaburzenia w żwaczu równowagi drobnoustrojów i namnażania się bakterii wytwarzających duże ilości kwasu mlekowego. Zbyt duże stężenie kwasów w żwaczu powoduje niestrawność i brak apetytu. Krowy wykazują objawy śpiączki, ślinienia, wzdęcia żwacza, biegunki. Następuje spadek wydajności mleka i zawartości w nim tłuszczu oraz utrata masy ciała.

Zapobieganie to skarmianie pasz treściwych w okresie przed wycieleniowym, podział dawki pasz treściwych na kilka odpasów oraz zadawanie pasz objętościowych przed paszami treściwymi. Leczenie polega na podaniu w ciągu 12 godz. 40–60 litrów wody aby zneutralizować kwasowość żwacza.  Podajemy antybiotyki aby zahamować dalszy rozwój bakterii kwasu mlekowego.

Zespół stłuszczonej wątroby /syndrom tłustej krowy/

         Choroba ta występuje u wysokowydajnych krów, które po wycieleniu produkują bardzo duże ilości mleka. Krowa jest wówczas w ujemnym bilansie energetycznym i uruchamia rezerwy tłuszczu własnego organizmu aby produkować mleko. Czasami wątroba krowy nie jest w stanie przerobić takiej ilości tłuszczu, następuje więc otłuszczenie wątroby często nieodwracalne a w konsekwencji może nastąpić śmierć zwierzęcia. Objawami klinicznymi obserwowanymi przy tej chorobie są: zupełny brak apetytu, częste polegiwanie, wyprężona szyja, w konsekwencji występuje ciężka ketoza. Zapobieganie tej chorobie to niedopuszczenie do otłuszczenia krowy w okresie zasuszania. Leczenie w wielu przypadkach jest nieskuteczne.

Przemieszczenie trawieńca

         Choroba ta najczęściej dotyczy wysokowydajnych krów holsztyno – fryzów w okresie okołoporodowym. Powstaje często wskutek wadliwego żywienia krów w pierwszych dwóch miesiącach laktacji. Trawieniec wypełnia się gazami i przemieszcza się na bok żwacza. Krowa nie chce pobierać paszy, wykazuje objawy ospałości, otępienia, ma objawy podobne jak przy ketozie. Zapobieganie to zapewnienie krowom w okresie zasuszania i okresie około porodowym wysokiej jakości pasz objętościowych o długim włóknie i nie podawanie kiszonek bardzo drobno pociętych. Leczenie wymaga interwencji chirurgicznej lekarza weterynarii.

        Omówione jednostki chorobowe mają wspólną cechę wynikającą głównie z popełnianych błędów żywieniowych, konieczna jest interwencja lekarza weterynarii, gdyż właściwa diagnoza wymaga niejednokrotnie wykonania analiz laboratoryjnych np. badanie krwi, moczu czy mleka.  Należy również podkreślić, że żywienie wysokomlecznych krów jest dziedziną bardzo skomplikowaną wymagającą od hodowcy ogromnej wiedzy i dużej praktyki, a stosowane dawki pokarmowe muszą być zbilansowane pod względem suchej masy, energii, białka, aminokwasów i składników mineralnych.

Stanisław Kawa