O efektywności produkcji mleka w dużej mierze decyduje jakość genetyczna posiadanego pogłowia.

Ocenę wartości użytkowej krów prowadzi Polska Federacja Hodowców Bydła i Producentów Mleka. Na terenie całego kraju oceną objętych było w 2016 roku 768 748 krów utrzymywanych w 20 893 oborach, co średnio daje 36,8 sztuk na 1 gospodarstwo. Oceną wartości hodowlanej bydła mlecznego w Polsce objętych jest 33,0% pogłowia krów.

W województwie podkarpackim oceną użytkowości mlecznej objętych było w 2016 r. 6767 sztuk krów utrzymywanych w 296 stadach, gdzie średnia liczebność ocenianego stada to 22,9 sztuk, w bieżącym roku nastąpił zdecydowany wzrost liczby ocenianych krów i na koniec listopada wynosił 7654 sztuk w 312 stadach. Pogłowie ogółem krów w województwie wynosi 50,0 tys. sztuk, a oceną objętych jest zaledwie 15,3% pogłowia. Przeciętna wydajność mleczna ocenianych krów za 2016 rok wyniosła w naszym kraju 7865 kg mleka o zawartości 4,11% tłuszczu i 3,37% zawartości białka, a w województwie podkarpackim 6120 kg o zawartości tłuszczu 4,20% i białka 3,38%.

W województwie podkarpackim mamy wspaniałe gospodarstwa, w których krowy liderki w poszczególnych rasach charakteryzują się fantastycznymi wydajnościami, jak np.:

  • krowa rasy polska holsztyńsko-fryzyjska odmiana czarno-biała hodowli Zakładu Doświadczalnego Instytutu Zootechniki PIB Sp.z o.o. w Chorzelowie – 17 129 kg mleka o zawartości tłuszczu 3,41% i białka 2,84%,
  • krowa rasy polska holsztyńsko-fryzyjska odmiana czerwono-biała hodowli Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej Wisłoczek – 11 006 kg mleka o zawartości tłuszczu 3,79% i białka 3,49%,
  • krowa rasy simentalskiej hodowcy Jerzego Stączka z Jaćmierza – 12 653 kg mleka o zawartości tłuszczu 3,03% i białka 3,35%,
  • krowa rasy polskiej czerwonej hodowcy Jana Janika z Szufnarowej – 6 463 kg mleka o zawartości tłuszczu 4,49% i białka 3,35%,
  • krowa rasy polska czarno-biała hodowli Marii Cwajny z Nowego Dzikowca – 8 404 kg mleka o zawartości tłuszczu 3,81% i białka 2,94%,
  • krowa rasy polska czerwono-biała hodowli Ewy Olech z Małej –7 885 kg mleka o zawartości tłuszczu 3,71% i białka 2,99%,
  • krowa rasy Jersej hodowli Zbigniewa Jakubka z Wierzawic – 8 136 kg mleka o zawartości tłuszczu 4,86% i białka 3,43%,
  • krowa rasy białogrzbieta hodowli Marii Iskry z Raniżowa – 5 101 kg mleka o zawartości tłuszczu 4,20% i białka 3,31% (za 281 dni laktacji),
  • krowa mieszaniec międzyrasowy hodowli Zakładu Doświadczalnego Instytutu Zootechniki PIB Sp. z o.o. w Chorzelowie – 13 162 kg mleka o zawartości tłuszczu 4,37% i białka 3,43%.

Prowadzenie pracy hodowlanej w stadzie krów mlecznych, a także dobór właściwych zwierząt do krzyżowania możliwy jest tylko wówczas jeśli znamy dokładnie wartość posiadanego pogłowia. A wartość pogłowia rolnik zna, jeśli prowadzi dokładne obserwacje stada, mierzy i zapisuje uzyskiwane wydajności, sprawdza ilość i jakość mleka oraz zawartość w nim białka, tłuszczu, laktozy.

W rzeczywistości nie jest to takie łatwe. Dlatego warto skorzystać z pomocy profesjonalistów zajmujących się zawodowo oceną użytkowości mlecznej krów, stosujących jednakowe, porównywalne, sprawdzone metody oceny. Ocena ta obejmuje:

  • określenie wydajności mlecznej w laktacji w oparciu o wyniki przeprowadzonych próbnych udojów,
  • ustalanie zawartości suchej masy mleka, tłuszczu, białka i laktozy,
  • obliczanie wydajności tłuszczu, białka i laktozy w laktacji, na podstawie określonej wydajności mlecznej,
  • określenie liczby komórek somatycznych będących wskaźnikiem zdrowotności wymienia,
  • określenie zawartości mocznika w mleku mówiącego o jakości żywienia,
  • określenie użytkowości rozpłodowej poprzez rejestrację pokryć, wycieleń, oraz okresów międzyciążowych i międzywycieleniowych,
  • dobór buhajów do kojarzeń, cechy genetyczne,
  • prowadzenie dokumentacji hodowlanej zawierającej informacje o zwierzęciu, jego przodkach i potomstwie oraz dane na temat jego wartości hodowlanej i użytkowej.

Jakie korzyści ma hodowca z prowadzonej oceny użytkowości krów?

  • Przede wszystkim rolnik uzyskuje pełną informację na temat wyników indywidualnej wydajności mlecznej poszczególnych krów, dane opracowane w układzie próbny udój, okres laktacji oraz w okresie rocznym. Informacje opracowane wg ściśle ustalonej metody, wszystkie wyniki porównywalne są z innymi gospodarstwami.
  • Uczestnictwo w wojewódzkich, regionalnych lub krajowych pokazach i wystawach hodowlanych dających możliwość prezentacji posiadanych zwierząt oraz promocji własnego gospodarstwa.
  • Nowoczesne i profesjonalne zarządzanie stadem w zakresie oceny walorów genetycznych zwierząt, pozwalającej prowadzić pracę hodowlaną i odpowiednią selekcję, doskonalenie stada poprzez poprawę cech użytkowych i pokrojowych, planowania właściwych kojarzeń i remontu stada, optymalnego żywienia, określania kosztów produkcji mleka i dokonywania oceny ekonomicznej prowadzonej działalności.
  • Udokumentowane genetycznie pochodzenie zwierząt, co w przypadku sprzedaży do dalszej hodowli gwarantuje uzyskanie wyższej ceny.

Metody stosowane w ocenie użytkowości mlecznej

Obecnie PFHBiPM prowadzi ocenę wartości użytkowej bydła mlecznego przy użyciu trzech tradycyjnych metod A, gdzie pobranie prób mleka, identyfikacja zwierząt oraz zapisy w dokumentacji hodowlanej wykonywane są przez upoważnionego jej przedstawiciela. W ramach tych metod stosowane są metody: A4, A8 i AT4, które różnią się między sobą liczbą próbnych udojów wykonanych w ciągu roku oraz liczbą dojów ocenianych w ciągu doby.

 

Metoda

Minimalna liczba próbnych udojów w ciągu roku

Odstępu między kolejnymi próbnymi udojami

Liczba ocenianych próbnych udojów w ciągu doby

w tygodniach

w dniach

min.

max

A4

11

4

22

37

wszystkie

AT4

11

4

22

37

1 – przemiennie rano lub wieczór

A8

6

8

50

70

wszystkie

 

Ocena wartości użytkowej bydła mlecznego prowadzona jest na podstawie umowy zawartej pomiędzy Polską Federacją Hodowców Bydła i Producentów Mleka a hodowcą będącym właścicielem zwierząt, gdzie szczegółowo zapisane są prawa i obowiązki względem siebie obu stron. Ocena jest prowadzona w gospodarstwie, w którym jest minimum 10 sztuk krów (w rasach zachowawczych min.4 sztuki), a oceną musi być objęte całe stado krów.

Ile to kosztuje?

Zryczałtowana jednorazowa opłata za ocenę wartości użytkowej krowy wynosi od 9,45 zł za 1 sztukę przy metodzie AT4, lub 10,33 zł przy metodzie A4 do 15,13 zł przy metodzie A8 (ceny netto). W pewnym uproszczeniu można przyjąć, że roczna opłata za prowadzenie oceny użytkowości mlecznej 1 krowy wynosi od 90 zł do 115 zł netto, co stanowi równowartość ok. 80 litrów mleka. Może więc warto, aby podkarpaccy hodowcy w większym zakresie zainteresowali się postępem hodowlanym prowadzonym w swoich gospodarstwach. Zainteresowanych odsyłam do Polskiej Federacji Hodowców Bydła i Producentów Mleka – Przedstawicielstwo w Rzeszowie, ul. Hanasiewicza 6, tel. 17 85 44 115 lub 17 85 41 382. Warto posiadać dokładne wyniki produkcyjno hodowlane swojego stada aby na tej podstawie uzyskiwać optymalne, satysfakcjonujące hodowcę efekty produkcyjne.

Oprac. Stanisław Kawa

PODR Boguchwała

W oprac. wykorzystano materiały Polskiej Federacji Hodowców Bydła i Producentów Mleka – „Ocena bydła mlecznego – dane za 2016 rok”

DOD 2017 AB niedziela 500