Prawidłowy odchów cieląt ras mlecznych jest istotnym elementem wpływającym na opłacalność chowu bydła mlecznego i produkcję mleka. To żywienie i utrzymanie cielęcia w pierwszych tygodniach po jego urodzeniu decyduje w dużym zakresie o wydajności mlecznej przyszłej krowy. Prawidłowy odchów cieląt to duża szansa na poprawę długowieczności krów.

Przy odchowie cieliczek zmierza się do szybkiego wzrostu zwierzęcia, wczesnego rozwinięcia przedżołądków, prawidłowego rozwoju gruczołu mlekowego i odpowiedniego przygotowania do rozrodu.

Etapy odchowu cieląt:

  • Przed porodem

Krowę umieszczamy w kojcu porodowym /stanowisku/ wyścielonym czystą i suchą ściółką aby nie była ona niepokojona przez inne zwierzęta.

  • Po porodzie do 3 dni

Po narodzinach oczyścić szybko drogi oddechowe oseska ze śluzu i błon płodowych. Podłożenie cielęcia matce do wylizania lub wytarcie go i osuszenie ręcznikiem. Ma to na celu również pobudzenie krążenia krwi. Uciąć zdezynfekowanymi nożyczkami pępowinę pozostawiając 10 -12 cm i koniecznie ją zdezynfekować np. 7% roztworem jodyny. Dezynfekcja pępka jest bardzo ważna gdyż zapobiega późniejszym stanom zapalnym. Zważyć oseska i zapisać jego wagę. Cielę po urodzeniu powinno jak najszybciej w przeciągu do 1 godziny od przyjścia na świat napić się 2 – 3 litry pierwszej wartościowej siary. Należy pamiętać aby podać siarę najszybciej jak to możliwe ponieważ organizm cieląt w pełni przyswaja immunoglobuliny jedynie przez kilka godzin po narodzinach, z czasem ta zdolność szybko maleje i w konsekwencji zanika. Aby mieć kontrolę nad ilością wypitej siary najlepiej krowę zdoić i podać oseskowi siarę poprzez butelkę lub wiadro ze smoczkiem nie zapominając o higienicznych warunkach i właściwej temperaturze. Nadmiar siary można szybko zamrozić aby posiadać rezerwę dla innych cieląt na wypadek stanów zapalnych wymienia czy sytuacji losowych. Siara powinna być podawana cielętom z wiadra ze smoczkiem przez pierwsze 3 doby po urodzeniu w ilości około 3 litry rano i 3 litry wieczorem, a jeszcze lepiej jeśli tą ilość podamy w 3 odpasach. Największa ilość ciał odpornościowych występuje w siarze z pierwszego doju po wycieleniu, w następnych dojach ulega szybkiemu obniżeniu. W okresie rozwoju płodowego ciała odpornościowe matki nie są przekazywane cielęciu poprzez łożysko, cielęta rodzą się wiec bez ciał odpornościowych i właściwie funkcjonującego systemu immunologicznego. Siara matki zawiera duże ilości ciał odpornościowych, które są podstawowym i jedynym źródłem nabywania odporności przez cielęta. Pobranie immunoglobulin z siary prowadzi u cieląt do odporności biernej. Po pierwszym tygodniu życia cielę zaczyna budować własny system immunologiczny produkujący antyciała i powoli nabywa odporność czynną.    

  • Od 4 do 30 dnia życia

Po okresie odpojenia siarą cielęta do ukończenia 1 miesiąca życia pojone są z wiadra ze smoczkiem mlekiem pełnym lub preparatem mlekozastępczym w którym jest tylko białko pochodzenia mlecznego. Podając preparat mlekozastępczy należy pamiętać o właściwej jego koncentracji aby cielę otrzymało 0,90- 1,00 kg proszku na 1 dzień. Cielęta winny otrzymywać 3 - 4 litry mleka rano i 3 – 4 litry mleka wieczorem. Po ukończeniu 1 tygodnia życia zaczynamy podawać do woli starter granulowany lub w formie musli o zawartości około 20% białka ogólnego. Pasza starter powoduje szybki rozwój żwacza. Od 4 dnia po urodzeniu podawać cielętom w nieograniczonej ilości wodę do picia w naczyniu bez smoczka. Woda jest warunkiem koniecznym do szybkiego odchowu cieląt a często hodowcy sądzą, że jeśli cielęta piją mleko to nie potrzebują wody. Różnica jest zasadnicza. Mleko i preparat mlekozastępczy trafia bezpośrednio do trawieńca, natomiast w żwaczu przebiega fermentacja paszy treściwej /startera/ do której niezbędna jest woda.

  • Od 30 do 50 dnia życia

Cielęciu należy podawać mleko pełne lub preparat mlekozastępczy ale niekoniecznie już z białkiem pochodzenia mlecznego w ilości 3 – 4 litry rano i tyle samo wieczorem oraz do woli starter o zawartości 20% białka ogólnego. Można również do 50% starteru zastąpić ziarnem kukurydzy ale wówczas stosować starter o 30% zawartości białka. Nowym trendem w żywieniu jest podawanie cielętom pełnego ziarna kukurydzy. Cielę lubi gryźć, mając pełne ziarno próbuje je rozcierać, przez co trenuje mięśnie żuchwy. Ponadto pełne ziarno trafiając do przewodu pokarmowego zaczyna wymuszać pewne skurcze żwacza, które budują jego mięśnie.

  • Od 50 do 60 dnia życia

Ograniczamy zużycie paszy płynnej o połowę w rannym i wieczorowym karmieniu /po 1,5 – 2,0 litry/ podając w dalszym ciągu paszę starter lub starter z dodatkiem ziarna kukurydzy do woli pamiętając o koncentracji białka na poziomie 20%. Przy intensywnym odchowie cieląt ras mlecznych gdzie podawany jest granulat i ziarno kukurydzy, nie stosujemy w żywieniu siana. Do końca drugiego miesiąca życia siano powinno być wyeliminowane ponieważ dążymy do jak najszybszego zbudowania żwacza. Po urodzeniu żwacz cielęcia jest gładki. Kiedy cielę spożywa granulat i kukurydzę, w żwaczu zaczyna się fermentacja propionowa i masłowa. Kwas propionowy i masłowy stymulują ścianę żwacza i zaczyna się budowa brodawek żwaczowych. Siano opóźnia rozwój żwacza gdyż nie stymuluje ścianek żwacza do budowy brodawek. W 60 dniu życia cielęcia zaprzestajemy pojenia mlekiem czy preparatem mlekozastępczym i ważymy cielęta, które powinny podwoić swoją wagę w stosunku do tej z dnia urodzenia.

  • Od 61 do 90 dnia życia

Wprowadzamy do żywienia siano łąkowe bardzo dobrej jakości. Po ukończeniu 2 miesięcy życia cielęta poszukują w naturalny sposób długiej paszy włóknistej do przeżuwania. Cielęta w tym okresie powinny zjadać 3,0 – 3,5 kg startera granulowanego lub z dodatkiem ziarna kukurydzy o koncentracji 20% białka ogólnego. Oczywiście cielęta w każdym okresie odchowu muszą mieć stały dostęp do czystej wody.

  • Po 3 miesiącach życia

Po ukończeniu przez cielęta 3 miesięcy życia możemy wprowadzić do żywienia kiszonkę lub sianokiszonkę z traw zaczynając od 0,3 kg suchej masy dziennie, systematycznie zwiększając jej ilość do 1,0 kg suchej masy dziennie. Możemy ograniczyć zużycie siana zastępując go kiszonką z traw i kiszonką z kukurydzy. W tym okresie cielęta winny otrzymywać paszę starter lub starter z ziarnem kukurydzy w ilości 2,0 – 2,5 kg na dzień.

Cielęta winny być odchowywane w kojcach wyścielonych suchą ściółką, nie mogą być narażone na przeciągi, z powodzeniem mogą być utrzymywane na świeżym powietrzu pod zadaszeniem lub w specjalistycznych budkach . Cielęta jako organizmy młode zawsze winny otrzymywać pasze o najwyższej jakości i koncentracji energii oraz białka dostosowanej do wymogów intensywnie rozwijających się zwierząt. Od tego jak opiekujemy się cielęciem od dnia jego narodzin i pierwszych tygodni życia zależy wydajność przyszłej krowy a w konsekwencji dochody rolnika. Hodowca musi również pamiętać, że każde cielę będzie usatysfakcjonowane jeśli zostanie zakolczykowane i w ciągu 7 dni od urodzenia zgłoszone do ARiMR.

W opracowaniu wykorzystano

,,Procedury odchowu cieląt” - Prof. dr hab. Z.M. Kowalski i dr inż. P. Górka

,,Unikaj błędów w odchowie cieląt” – dr Z. Lach

Stanisław Kawa

PODR Boguchwała

Fot. Anna Bielańska

DOD27.06.2015 AB 083 image117