IMG 20170927 141944Zwiększanie powierzchni uprawy rzepaku ozimego, a często także nie przestrzeganie właściwego zmianowania,powoduje wzrost porażenia przez choroby grzybowe. Eliminacja tego zagrożenia to jeden z elementów dobrego przygotowania plantacji do przezimowania.

W okresie jesiennej wegetacji na plantacjach rzepaku ozimego najpoważniejszymi chorobami, występującymi nierzadko jednocześnie są: sucha zgnilizna kapustnych, czerń krzyżowych, szara pleśń, cylindrosporioza i kiła kapusty. Znajomość objawów chorób pozwoli nam na ich identyfikację.

Sucha zgnilizna kapustnych – źródłem tej choroby są najczęściej niedostatecznie przykryte oraz nierozłożone resztki łodyg rzepaku uprawianego w poprzednim sezonie, a niekiedy zainfekowane nasiona. Objawy tej choroby obserwujemy zarówno na szyjkach korzeniowych, jak i na liściach rzepaku. Na szyjkach korzeniowych są to drobne, brunatne, mokre plamy, a na liścieniach i liściach jasnobrązowe, owalne plamy z czarnymi piknidiami na powierzchni.

Czerń krzyżowych – źródłem infekcji są nasiona, resztki pożniwne, chwasty i samosiewy rzepaku. Grzyb rozwija się na wielu gatunkach roślin, przez co jego występowanie jest bardzo powszechne. Jesienią rośliny porażane są przez roznoszone przez wiatr zarodniki konidialne. Na porażonych liściach występują owalne, jasnobrunatne lub brunatne, nieco zagłębione plamy często, z żółtą obwódką.

Szara pleśń – źródłem infekcji są najczęściej resztki pożniwne, sklerocja znajdujące się w glebie oraz zainfekowane nasiona. Liście i łodygi pokryte są szarobrązowym nalotem grzybni z zarodnikami konidialnymi, porażona roślina lub jej organ gnije i zamiera.

Cylindrosporioza – źródłem infekcji są resztki pożniwne i nasiona. Infekcja przez patogena następuje jesienią, ale objawy na roślinach widoczne są najczęściej dopiero wiosną. Grzyb rozwija się w ukryciu, i mimo że nie widać objawów, może stanowić poważne zagrożenie do dalszego wzrostu roślin.

Objawy, jakie mogą wystąpić w okresie jesiennej wegetacji rzepaku to plamy wytworzone przez białe koncentryczne skupiska struktur grzyba, spękania skórki liścia, liść ulega deformacji, a następnie zamiera.

Kiła kapusty – atakuje siewki rzepaku tylko w sprzyjających warunkach środowiska. Optymalna temperatura infekcji to 18-26 oC i niski odczyn gleby, pH 5,3-5,7. Na korzeniach porażonych roślin powstają jasnożółte narośla. W późniejszym okresie narośla ciemnieją, rozpadają się uwalniając zarodniki przetrwalnikowe, wydzielają przy tym nieprzyjemny, charakterystyczny zapach gnijącej kapusty. Zarodniki te mogą przetrwać w glebie nawet do 10 lat. Liście roślin porażonych żółkną, czerwienieją i przedwcześnie zamierają. Cechą charakterystyczną tej choroby jest to, że jej objawy na polu pojawiają się placowo. Na wiosnę plantacja rzepaku wygląda tak, jakby wymarzła.

Integrowana ochrona w rzepaku

Niechemiczne metody ograniczana szkodliwości agrofagów w integrowanej ochronie mają pierwszeństwo nad metodami chemicznymi. W uprawie rzepaku ozimego zastosowanie mają przede wszystkim metody: agrotechniczna, hodowlana i biologiczna.

Po środki chemiczne możemy sięgać dopiero wtedy, gdy wykorzystanie niechemicznych metod nie zredukuje obecności patogenów do poziomu niepowodującego strat o znaczeniu ekonomicznym.

Metody niechemiczne

Metodami niechemicznymi ograniczającymi zagrożenie ze strony chorób dla rzepaku ozimego są:

- płodozmian – jest jednym z najważniejszych sposobów ograniczania zagrożenia ze strony chorób. Rzepak i inne rośliny kapustowate możemy uprawiać na tym samym polu najlepiej co 4 lata (ograniczenie sprawców zgnilizny twardzikowej i werticyliozy). Gdy w naszym rejonie istnieje zagrożenie ze strony kiły kapusty ta przerwa musi być dużo dłuższa,

- niszczenie i głębokie przyorywanie ścierni rzepakowej,

- staranna uprawa gleby pod zasiew rzepaku (ograniczenie sprawców m.in. suchej zgnilizny kapustnych czy czerni krzyżowych),

- wysiew zalecanych ilości kwalifikowanych, zaprawianych nasion w optymalnym dla danego rejonu terminie,

- zrównoważone nawożenie oraz uregulowanie odczynu gleby,

- dobór stanowiska - unikanie bezpośredniego sąsiedztwa pól z innymi gatunkami z rodziny kapustowatych,

- zwalczanie samosiewów rzepaku i chwastów, które stwarzają warunki przetrwania wielu sprawców chorób,

- staranne czyszczenie sprzętu, co ogranicza rozprzestrzenianie się patogenów, np. sprawców kiły kapusty,

- wybór odmiany o zwiększonej odporności na porażenie przez patogeny, szczególnie te, które na danym obszarze się pojawiły (np. przeciwko kile kapusty),

- w celu ograniczenia występowania sprawców zgnilizny twardzikowej możemy zastosować przed siewem rzepaku preparat Contans WG.

 Ochrona chemiczna

W integrowanej ochronie bardzo ważne jest prowadzenie monitoringu plantacji, czyli częste jej kontrolowanie. Znajomość charakterystycznych objawów sprawców chorób pomoże nam w ich poprawnym rozpoznawaniu. Jeżeli wykorzystane wcześniej metody niechemiczne nie odniosą oczekiwanych rezultatów i choroba osiąga poziom niebezpieczny dla plonowania możemy zastosować odpowiedni fungicyd.

Wiele grzybów wywołujących choroby infekuje rzepak już w okresie jesiennym, a ich objawy nie są jeszcze widoczne w tym okresie. Jesienne stosowanie zabiegów opryskiwania roślin pozwala na ograniczenie patogenów na samym początku rozwoju zmniejszając późniejsze straty.

Wybór fungicydów do jesiennej ochrony na rynku jest duży. Niektóre z nich zawierające substancje czynne takie jak np. tebukonazol, metkonazol, paklobutrazol mają zadanie specjalne. Prócz zwalczania organizmów chorobotwórczych, wykazują też właściwości regulujące pokrój roślin. Związki te hamują wzrost szyjki korzeniowej, powodując obniżenie wyniesienia pąka wierzchołkowego nad powierzchnię gleby. Rzepak w takim przypadku jest w mniejszym stopniu narażony na działanie niskiej temperatury i innych niekorzystnych czynników pogodowych podczas okresu zimowego. Stosując te substancje czynne, musimy spełnić określone warunki. Rzepak musi być dobrze rozwinięty (faza 5-6 liści) i wyrównany w łanie pod względem rozwoju. Skuteczność środków zależy również od odpowiedniej temperatury powietrza. W przypadku fungicydów z grupy chemicznej triazoli, wymagana jest temperatura powyżej 10-12 oC dla ich skutecznego działania. Stosowanie tych środków w sytuacji, gdy rzepak ma 2-3 liście właściwe, może spowodować zatrzymanie ich rozwoju. Na plantacjach, gdzie siew rzepaku został opóźniony, należy wybierać fungicydy, które nie będą dodatkowo hamować rozwoju roślin.

Wskazaniem na potrzebę wykonania zabiegu jest przekroczenie progu szkodliwości. Dla suchej zgnilizny kapustnych, którą w okresie jesiennym najczęściej zwalczamy w rzepaku ozimym, próg ten wynosi 15-20% roślin z objawami choroby. Zabieg fungicydowy wykonuje się w fazie BBCH 14-18, ogranicza on wówczas też występowanie czerni krzyżowych i szarej pleśni na liściach. Możemy zastosować m.in. następujące środki: Caramba 60 SL, Riza 250 EW, Toledo 250 EW czy Troja 250 EW.

Przeciwko kile kapusty nie ma zarejestrowanych środków ochrony roślin.

Pozostałe progi ekonomicznej szkodliwości sprawców chorób występujących w okresie jesiennym na rzepaku ozimym przedstawiają się następująco:

choroba rzepaku                              % roślin z pierwszymi objawami choroby

- czerń krzyżowych                                                  20-30

- szara pleśń                                                            20-30

Podstawą do wykonania zabiegu mogą być również informacje zawarte na stronie www.agrofagi.com.pl odnośnie pojawu m.in. suchej zgnilizny kapustnych na rzepaku ozimym.

 

Opracowanie na podstawie literatury:

Anna Moskal