Gryka jest cenną roślinną ze względu na jej szerokie zastosowanie w żywieniu człowieka (kasza, mąka, płatki, wyroby piekarnicze), a zwłaszcza diabetyków

Jako roślina dwuliścienna do grupy roślin zbożowych została zaliczona ze względu na podobny skład chemiczny nasion i zbliżoną agrotechnikę. Owocem gryki jest trójgraniasty orzeszek. Nasiona gryki posiadają białko bardzo dobrej jakości o zbilansowanej zawartości aminokwasów. Odznaczają się wysoką wartością energetyczną, wysoką zawartością nienasyconych kwasów tłuszczowych (co sprawia, że gryce przypisuje się działanie antymiażdżycowe) oraz są zasobne w mikroelementy i witaminy. Ziarno gryki nie zawiera glutenu i jest przerabiane przede wszystkim na kaszę, która po zmieleniu dostarcza mąki, szczególnie wartościowej dla osób mających problemy z chorobami metabolicznymi.

Przy produkcji kaszy gryczanej pozyskuje się okrywy owocowe (łuski). W wielu krajach wykorzystuje się je do wypełniania kołder, mat, materacy, poduszek, bez obawy o rozwój roztoczy, co jest ważne szczególnie dla alergików.

Z liści i kwiatów gryki pozyskuje się rutynę wykorzystywaną w przemyśle farmaceutycznym, która wzmacnia naczynia włosowate układu krwionośnego i ma właściwości przeciwzapalne. Gryka jest również znaną rośliną miododajną. Miód gryczany posiada ciemną barwę, spośród innych miodów wyróżnia się wysoką zawartością enzymów i silnymi właściwościami bakteriostatycznymi. Przy sprzyjającej pogodzie z 1 ha kwitnącej plantacji gryki można uzyskać 140-220 kg miodu o ostrym aromacie.

Pomimo licznych zalet powierzchnia zasiewów gryki jest obecnie niewielka. W województwie podkarpackim grykę w 2010 roku uprawiano na powierzchni niewiele ponad 3 tys. hektarów. Spowodowane jest to m.in. niekorzystnymi relacjami cen nasion gryki w stosunku do innych gatunków zbóż, dużymi wahaniami plonów uwarunkowanymi przebiegiem pogody i biologią kwitnienia gryki.

Z agrotechnicznego punktu widzenia uprawa gryki ma wiele zalet. Roślina ta posiada dużą zdolność pobierania składników pokarmowych z form trudno dostępnych, co umożliwia obniżenie kosztów nawożenia mineralnego. Dzięki wytwarzaniu obfitej masy nadziemnej ceniona jest w zmianowaniu jako roślina głusząca chwasty i w ten sposób oczyszczająca pole.

W niewielkim stopniu jest porażana przez szkodniki i choroby. Jest rośliną fitosanitarną, przeciwdziała rozwojowi nicieni w glebie, przez co może stanowić przerywnik w zmianowaniach z dużym udziałem zbóż.

Wymagania glebowe i przedplonowe

Gryka jest uważana za roślinę gleb lekkich, ale powinny być one zasobne w składniki pokarmowe, o wysokiej kulturze, uregulowanych stosunkach wodno-powietrznych, o odczynie lekko kwaśnym lub zbliżonym do obojętnego. Pomimo, że jest uważna za roślinę tolerancyjną w stosunku do odczynu gleby, to jednak przy pH poniżej 5 glebę należy wapnować, najlepiej jesienią w roku poprzedzającym zasiew. Nie udaje się na glebach bardzo suchych, ciężkich i podmokłych.

Gryka nie ma specjalnych wymagań co do przedplonu jednak po ziemniakach na oborniku czy roślinach strączkowych uzyskuje się największe jej plony. W praktyce jest jednak wysiewana po zbożach. Może być uprawiana w plonie wtórym (po poplonach ozimych).

Uprawa roli

Uprawę roli pod grykę przeprowadza się w podobny sposób jak pod zboża jare, pamiętając o zachowaniu odpowiedniej ilości wody w glebie. Zadaniem jesiennej uprawy pożniwnej jest przede wszystkim odchwaszczenie pola. Orka przedzimowa powinna być wykonana wcześnie, aby możliwie dużo nasion chwastów skiełkowało i zostało zniszczone następnymi zabiegami. Wiosenne przygotowanie pola pod zasiew gryki obejmuje zastosowanie nawozów mineralnych i kultywatorowanie z bronowaniem lub doprawienie gleby zestawem do uprawy przedsiewnej.

Nawożenie

Posiada zdolność do pobierania składników trudno dostępnych dla innych roślin, co poprawia wykorzystanie zasobności gleby. Dlatego rośliny przychodzące w zmianowaniu po gryce powinny być obficiej nawożone. W zależności od zasobności gleby stosuje się w uprawie gryki:

30-50 kg N/ha

20-50 kg P2O5 /ha

30-70 kg K2O/ha

20-35 kg MgO/ha.

Siew i pielęgnacja

Grykę należy wysiewać w glebę ogrzaną na głębokości 5-10 cm do temperatury około 10 0C, siewnikiem zbożowym na głębokość 2-3 cm, gdy minie obawa wystąpienia wiosennych przymrozków tj. II-III dekada maja.

Zakładając plantację gryki, należy pamiętać, że ciągle nie ma herbicydów zarejestrowanych do jej odchwaszczania. Spośród zabiegów agrotechnicznych za najważniejsze należy uznać sposoby siewu gryki, którymi możemy wpłynąć na ograniczenie zachwaszczenia oraz przedłużenie okresu jej kwitnienia.

Wyższe plony uzyskuje się przy szerokiej rozstawie rzędów 35-40 cm, przy pełnej pielęgnacji międzyrzędzi. Uprawa w szerszych międzyrzędziach powoduje obfitsze kwitnienie roślin i wydłużenie okresu kwitnienia. Rozciągnięcie kwitnienia w czasie zwiększa prawdopodobieństwo zapylenia kwiatów przez pszczoły. Przy tym rodzaju uprawy wysiewamy 60-70 kg/ha orzeszków. Stosując uprawę z szeroką rozstawą rzędów, wykonuje się 2-3 krotne opielanie w następujących fazach rozwojowych roślin:

- pełnia wschodów (2-3 liście właściwe); opielacz wielorzędowy zaopatrzony w noże służące do podcinania wschodzących chwastów,

- tworzenie pąków kwiatowych; opielacz wielorzędowy wyposażony w gęsiostópki,

- pełnia kwitnienia; opielacz wielorzędowy wyposażony w obsypnik.

W praktyce grykę najczęściej sieje się w wąskie międzyrzędzia (12 cm), wysiewając 80-90 kg/ha orzeszków, co w przypadku późniejszego siewu (po 20 maja), gdy jest już cieplej, sprzyja szybkiemu wzrostowi roślin i wcześniejszemu zakryciu międzyrzędzi. W takim przypadku jest mniejsze zachwaszczenie plantacji. Wadą tego sposobu uprawy jest słabe rozgałęzienie roślin, co w konsekwencji prowadzi do słabszych plonów.

Zbiór

Długi okres kwitnienia gryki i zawiązywania nasion powoduje, że poszczególne orzeszki dojrzewają w różnym czasie. Utrudnia to zbiór i zwiększa straty żniwne. Do zbioru kombajnem zbożowym przystępujemy, gdy 70-80 % owoców uzyskało brunatne zabarwienie. Nasiona gryki zbierane kombajnem są często wilgotne i zanieczyszczone. Zanieczyszczenia należy usunąć bezpośrednio po zbiorze, a nasiona dosuszyć do wilgotności poniżej 15%.

Zachęcając do uprawy gryki, należy podkreślić, że jest ona rośliną odpowiednią i zalecaną do uprawy w gospodarstwach ekologicznych, gdyż dobrze sobie radzi z konkurencją chwastów i nie wymaga oprysków przeciwko chorobom i szkodnikom.

 

Opracowała: Katarzyna Sitek