IGP5060Umiejętność rozpoznawania gatunków chwastów oraz znajomość warunków, w jakich się rozwijają są niezbędne do podejmowania decyzji o ich zwalczaniu. W zależności od zastosowanych kryteriów (min. cechy morfologiczne czy wymagania życiowe) możemy dokonywać różnego podziału chwastów.

Chwasty jednoliścienne i dwuliścienne

Najbardziej ogólny dotyczy podziału na dwie klasy:

- rośliny jednoliścienne- wytwarzają tylko jeden liścień w czasie kiełkowania. Jest to klasa, w której najliczniejszą grupę stanowią trawy. W celu ich zwalczania stosujemy grupę herbicydów nazywaną graminicydami,

- rośliny dwuliścienne – gatunki, które w czasie wschodów wytwarzają dwa liścienie. Do tej klasy należy zdecydowana większość chwastów zwalczanych środkami chwastobójczymi o ogólnej nazwie herbicydy. Zakres zwalczanych gatunków zależy od substancji aktywnej herbicydu.

Chwasty krótkotrwałe, dwuletnie, wieloletnie

IMGP9198Na podstawie różnic w sposobach rozmnażania, w budowie organów rozmnażania, długości życia osobniczego oraz sposobów odżywiania się chwastów polnych, wyróżniamy następujące grupy biologiczne:

- chwasty krótkotrwałe,

- chwasty dwuletnie,

- chwasty wieloletnie.

Chwasty krótkotrwałe to chwasty żyjące niespełna rok, czasem dwa lata. Raz tylko kwitną i owocują, a następnie giną. Rozmnażają się tylko za pomocą nasion. Ich korzenie zamierają równocześnie z pędami. Ze względu na czas rozwoju oraz stosunek do pory zimowej w tej grupie roślin wyróżniamy:

- chwasty krótkotrwałe jare - obejmują gatunki, których pełny rozwój zamyka się w ciągu jednego okresu wegetacyjnego. Nasiona kiełkują i siewki wschodzą wiosną lub latem. Nasiona dojrzewają jesienią lub na początku zimy, po czym rośliny obumierają (pod wpływem niskich temperatur). Do tej grupy zaliczamy min.: chwastnicę jednostronną, gorczycę polną i żółtlicę drobnokwiatową,

- chwasty krótkotrwałe zimujące – obejmują gatunki, którym nie jest potrzebna do rozwoju niska temperatura, a rośliny pochodzące z nasion kiełkujących jesienią są zdolne przetrwać zimę. Zimują w postaci różyczek liściowych np. tasznik pospolity albo nawet w stanie kwitnącym, np. gwiazdnica pospolita czy starzec zwyczajny. Zaliczamy tu też miotłę zbożową,

- chwasty krótkotrwałe ozime – kiełkowanie nasion i wschody rozpoczynają się jesienią, po czym rośliny wykształcają skrócony pęd. Gatunki dwuliścienne najczęściej zimują w postaci rozety, zakwitają wiosną następnego roku, a latem wytwarzają nasiona. Warunkiem kwitnięcia i wydania nasion jest okres tzw. jarowizacji, czyli przebywania nasion przez pewien okres w temperaturze poniżej 0oC. Należą tu min. przetacznik trójlistkowy, stokłosa polna i żytnia.

Chwasty dwuletnie – pełny cykl życiowy trwa dwa lata. W pierwszym roku rośliny wytwarzają silnie rozwiniętą część wegetatywną. W organach podziemnych gromadzą zapasy pokarmu. Zimują tylko organy podziemne, część zielona obumiera. W drugim roku wydają owoce i nasiona. Do tej grupy zaliczamy np. bniec biały i wiesiołek dwuletni.

Chwasty wieloletnie – czyli trwałe, po pierwszym zaowocowaniu nie giną, ale nadal rozmnażają się za pomocą kłączy, rozłogów, korzeni itp. Do najczęściej spotykanych chwastów wieloletnich należą: mniszek pospolity, ostrożeń polny, perz właściwy i powój polny. Oprócz rozmnażania wegetatywnego, mogą się rozmnażać generatywnie, wydają znaczne ilości nasion i rozprzestrzeniają się na znaczne obszary pól uprawnych.

Chwasty ruderalne i segetalne

IIMGP6275nnym kryterium podziału chwastów jest podział ze względu na ich miejsce występowania.

Wyróżniamy chwasty ruderalne i segetalne. Chwasty ruderalne rosną zazwyczaj na ugorach, odłogach, nasypach kolejowych, ścierniskach, przydrożach, zrębach leśnych i innych podobnych miejscach nieuprawianych. Wykazują dużą tolerancję na warunki glebowe. Z tej grupy chwastów tylko nieliczne gatunki są w pełni dostosowane do warunków życia w zasiewach polowych np.: komosa biała czy rdesty, jednak większość z nich nie występuje na polach uprawnych.

Chwasty segetalne mają cykl rozwojowy związany ze stanowiskiem glebowym i rośliną uprawną, poza którą zwykle nie występują. Wschodzą w roślinach uprawnych i razem z nimi dojrzewają. Są wśród nich np.: kąkol polny, chaber bławatek czy stokłosa żytnia.

Chwasty samożywne, pasożyty i półpasożyty

Ze względu na sposób żywienia się roślin chwasty dzielimy na: samożywne oraz pasożyty i półpasożyty. Pasożyty to rośliny, które czerpią z roślin samożywnych cały pokarm. W związku z takim trybem życia, na korzeniach lub łodygach tych chwastów występują specjalne organy, zwane ssawkami, którymi pobierają pokarm z tkanek swoich żywicieli, natomiast ich korzenie i liście zanikają. Są to np. kanianka koniczynowa, kanianka lnowa.

Chwasty półpasożytnicze mają wygląd taki jak rośliny samożywne, różnią się od nich tylko obecnością ssawek na korzeniach, za pomocą których pobierają sole mineralne z korzeni innych roślin zielonych. Dzięki zielonym pędom same wytwarzają związki organiczne, np. szelężnik włochaty czy większy. Są to rośliny jednoroczne i rozsiewają się na polach tylko za pomocą nasion.

Układ przestrzenny chwastów w łanach roślin uprawnych

 IGP0177Jedną z charakterystycznych cech zachwaszczonych łanów roślin uprawnych jest warstwowy układ chwastów. Podział chwastów na piętra w obrębie łanu ma znaczenie dla rolnika, gdyż dostarcza informacji o sposobie ich rozsiewania się.

Możemy wyróżnić:

- chwasty warstwy górnej - stanowią chwasty wyższe od rośliny uprawnej górujące nad łanem, zakwitające i owocujące wcześniej niż roślina uprawna, np. ostrożeń polny, miotła zbożowa czy owies głuchy. Nasiona lub owoce tych chwastów rozsiewają się po polach z wiatrem, jeszcze przed zebraniem plonu,

- chwasty warstwy środkowej - rośliny te wyrastają do połowy wysokości łanu lub też sięgają wyżej np. chaber bławatek, kąkol polny, stokłosa polna. Rośliny te dojrzewają równocześnie z roślinami uprawnymi, razem z nimi są zbierane i zanieczyszczają nasionami materiał siewny,

- chwasty warstwy dolnej – są to chwasty rosnące stosunkowo nisko w łanie np. fiołek polny, rolnica pospolita, niezapominajka polna. Podczas żniw nie ulegają skoszeniu, a pozostawione na polu kwitną i owocują na ścierniskach do późnej jesieni,

- chwasty warstwy przyziemnej – są to chwasty drobne i płożące się po ziemi oraz owocujące przeważnie na ścierniskach, gdyż nie podlegają one wykaszaniu i wobec tego okres ich wegetacji przedłuża się aż do podorywki lub orki przedzimowej np. karmnik rozesłany, połonicznik kosmaty, lnica zgiętoostrogowa.

Opracowanie na podstawie literatury Katarzyna Sitek