Każdy człowiek powinien być świadom tego, że zwierzęta wymagają humanitarnego traktowania, czyli obchodzenia się z nimi w sposób uwzględniający ich potrzeby i zapewniający ochronę oraz opiekę. W celu realizacji tych warunków konieczne jest zapoznanie się z podstawowym aktem prawnym  jakim jest ustawa o ochronie zwierząt Dz. U. 1997 Nr 111 poz. 724 z dnia 21 sierpnia 1997r.

Fundamentalne znaczenie dla całej ustawy ma stwierdzenie, że zwierzę jako istota żyjąca, zdolna do odczuwania cierpienia, nie jest rzeczą. Człowiek jest mu winien poszanowanie, ochronę i opiekę. W związku z tym całkowicie zabronione jest znęcanie i złe obchodzenie się ze zwierzętami tj. zadawanie albo świadome dopuszczenie do zadawania bólu lub cierpień. Jeżeli zwierzę traktowane jest w niedopuszczalny sposób może zostać czasowo odebrane właścicielowi lub opiekunowi na podstawie decyzji wójta (burmistrza, prezydenta miasta). Jednak hodowca, który nie zgadza się z ustaleniami ma możliwość wniesienia odwołania do samorządowego kolegium odwoławczego w terminie 3 dni od daty doręczenia decyzji.

Opiekun zwierzęcia domowego (czyli zwierzęcia tradycyjnie przebywającego z człowiekiem w jego domu lub innym odpowiednim pomieszczeniu, utrzymywanego przez człowieka w charakterze jego towarzysza) odpowiedzialny jest za zapewnienie mu dobrych warunków bytowania. Zwierzęta powinny mieć dostęp do pomieszczeń chroniących je przez zimnem, upałami i opadami atmosferycznymi, z dostępem do światła dziennego, umożliwiających swobodną zmianę pozycji ciała. Konieczne jest również zagwarantowanie odpowiedniej karmy i stałego dostępu do wody. Utrzymanie zwierząt domowych  na uwięzi krótszej niż 3 metry, powodującej uszkodzenie ciała lub cierpienie oraz nie zapewniającej niezbędnego ruchu jest zabronione. Zwierzę nie może być przywiązane stale dłużej niż 12 godzin w ciągu doby. Niezgodne z ustawą jest również puszczanie psów bez możliwości ich kontroli i bez oznakowania pozwalającego na identyfikację właściciela lub opiekuna. Warto mieć na uwadze to, że każda osoba zobowiązana jest do niesienia pomocy zwierzętom bezdomnym, chociażby poprzez powiadomienie najbliższego schroniska dla zwierząt, straży gminnej lub policji w przypadku napotkania porzuconego psa lub kota. Zgłoszenie takie jest szczególnie ważne w sytuacji, kiedy zwierzę znajduje się na uwięzi.

Będąc właścicielem psa lub hodowli psów rasy uznanej za agresywną konieczne jest posiadanie odpowiedniego pozwolenia, które jest wydawane przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta). Obecnie niedozwolone jest stosowanie dawnych praktyk polegających na przycinaniu psom uszu i ogonów. Warto wiedzieć, że obecnie zabronione jest również sprzedawanie oraz kupowanie zwierząt domowych na targowiskach, targach, giełdach i poza miejscami ich chowu i hodowli. Wyjątek stanowią schroniska dla zwierząt oraz organizacje społeczne, których celem jest ochrona zwierząt. Nie można również rozmnażać psów i kotów w celach handlowych, jeżeli hodowla nie jest zarejestrowana w ogólnokrajowych organizacjach społecznych.

 Zapewnienie dobrostanu pupilom jest bardzo ważne, jednak nie można przy tym zapominać o warunkach w jakich przebywają zwierzęta gospodarskie.

Do zwierząt gospodarskich zaliczamy:

- koniowate (koń, osioł)

- bydło (bydło domowe, bawół)

- jeleniowate (jeleń szlachetny, jeleń sika, daniel)

- drób

- świnie

- owce

- kozy

- pszczoły miodne

- zwierzęta futerkowe

 Podobnie jak wcześniej wspomniano obowiązkowe jest zapewnienie im opieki oraz możliwości egzystencji zgodnie z potrzebami danego gatunku, rasy, płci i wieku. Niewłaściwe utrzymanie zwierząt, w tym utrzymanie ich w stanie rażącego zaniedbania lub niechlujstwa, bądź w pomieszczeniach albo klatkach uniemożliwiających im zachowanie naturalnej pozycji, zalicza się do znęcania i jest surowo zabronione. Bardzo istotne jest to, że warunki chowu lub hodowli zwierząt nie mogą powodować urazów i uszkodzeń ciała lub innych cierpień. W razie potrzeby wykonywanie zabiegów lekarsko-weterynaryjnych jest dopuszczone w celu ratowania życia i zdrowia zwierząt, bądź koniecznego ograniczenia populacji. Określone czynności mogą wykonywać tylko osoby posiadające odpowiednie kwalifikacje. Hodowca ma obowiązek przechowywania przez okres 3 lat dokumentacji weterynaryjnej dotyczącej przebiegu leczenia, przeprowadzanych zabiegów weterynaryjnych oraz ewidencji padłych zwierząt.

Ustawa określa również odpowiednie warunki utrzymania wybranych gatunków zwierząt. Artykuły od 12a do 12j dotyczą zasad prawidłowego prowadzenia kurnika, w którym utrzymywane są kurczęta brojlery. Właściciel może osobiście zajmować się hodowlą lub powierzyć opiekę osobom z odpowiednimi kwalifikacjami.

W ustawie określono wymagania dla hodowców, którzy posiadają równocześnie więcej niż 6 cieląt. W takim przypadku zabronione jest utrzymywanie ich powyżej 8 tygodnia życia w pojedynczych boksach oraz ograniczanie ich ruchu poprzez stosowanie uwięzi z wyjątkiem pory karmienia, w czasie jej trwania nie dłuższej niż jedną godzinę.

W odniesieniu do wszystkich gatunków zabrania utrzymywania zwierząt w zbyt dużym zagęszczeniu z uwzględnieniem wieku i stanu fizjologicznego zwierząt. Normy te określone są w Rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 2 września 2003 r. w sprawie minimalnych warunków utrzymania poszczególnych gatunków zwierząt gospodarskich.

Jeżeli zwierzęta utrzymywane w gospodarstwie użytkowane są do pracy to nie mogą jej wykonywać w warunkach stwarzających zagrożenie dla ich życia i zdrowia. Konieczne jest również zapewnienie pracującym zwierzętom możliwości wypoczynku właściwego dla danego gatunku.

Niekiedy zwierzęta wykorzystywane są do celów rozrywkowych, widowiskowych, filmowych, sportowych i specjalnych. Do tresury oraz pokazów widowiskowo-rozrywkowych mogą być wykorzystywane jedynie zwierzęta urodzone i wychowane w niewoli. Niezbędne jest zapewnienie im warunków dostosowanych do potrzeb danego gatunku. Natomiast zabroniona jest tresura skierowana tylko na zwiększenie agresywności.

Rozdział 6 ustawy dotyczy zwierząt wolno żyjących (dzikich), które stanowią dobro ogólnonarodowe i powinny mieć zapewnione warunki rozwoju i swobodnego bytu. Pozyskiwanie tych zwierząt w celu tworzenia kolekcji oraz preparowania ich zwłok wymaga zezwolenia od marszałka województwa.

Kolejnym aspektem, z którym warto się zapoznać jest transport zwierząt. Zasady postępowania w tym zakresie są określone w rozporządzeniu rady (WE) nr 1/2005 z dnia 22 grudnia 2004 r. w sprawie ochrony zwierząt podczas transportu i związanych z tym działań. Z przepisów wynika m.in., że przewoźnik powinien posiadać wymagane dokumenty dotyczące transportowanych zwierząt oraz aktualne zezwolenia i licencję dla kierowców. Obsługa zwierząt musi być prowadzona przez personel, który przeszedł odpowiednie szkolenia. Pojazd powinien być przystosowany w sposób uniemożliwiający zranienia i cierpienie zwierząt. W nagłych przypadkach konieczna jest możliwość zapewnienia zwierzętom należytej pomocy. Obowiązkowe jest także dojenie krów dojnych, owiec i kóz którym nie towarzyszy potomstwo w odstępach nieprzekraczających 12 godzin.

Szacunek i humanitarne podejście do zwierząt musi być również przestrzegane podczas ich uboju. Wykonywane czynności podczas uśmiercania zwierząt powinny ograniczać do minimum ich cierpienie fizyczne i psychiczne. Zwierzęta w ubojni oraz podczas uboju gospodarczego mogą zostać uśmiercone tylko po uprzednim pozbawieniu świadomości przez osoby posiadające odpowiednie kwalifikacje. Jeżeli zwierzęta chorują na choroby podlegające obowiązkowi zwalczania na podstawie ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o ochronie zdrowia zwierząt oraz zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt, uśmiercenie ich może odbyć się bez zgody właściciela. Podczas uboju zwierząt niedopuszczalna jest obecność dzieci.

Nadzór nad przestrzeganiem przepisów o ochronie zwierząt sprawuje Inspekcja Weterynaryjna. Niestosowanie się do norm określonych w ustawie może grozić: zakazem posiadania zwierząt przez określony czas, odebraniem zwierzęcia, zakazem wykonywania danego zawodu, zakazem prowadzenia określonej działalności, pozbawieniem zezwolenia na wykonywanie danych czynności, grzywną, karą ograniczenia bądź pozbawienia wolności.

Każdy świadomy opiekun lub hodowca powinien wiedzieć, że zapewnienie odpowiednich warunków dla danego gatunku sprzyja poprawie samopoczucia, zdrowotności i długowieczności zwierząt, co z kolei skutkuje poprawą ekonomiki utrzymania zwierząt. Dobrze traktowane zwierzęta są bardziej aktywne, zwiększają swoją wydajność produkcyjną oraz nie wymagają przeznaczania dużych środków na ich leczenie.

Dobrego człowieka można poznać po tym w jaki sposób traktuje zwierzęta. Godne uznania jest zachowanie osób, które zapewniają zwierzętom ochronę, opiekę oraz przyjazne warunki życia.

Magdalena Jakubowska