Pszczelarstwo ma duże znaczenie dla gospodarki i zrównoważonego rozwoju obszarów wiejskich w wielu krajach Unii Europejskiej. Jednak ostatnie lata nie przynoszą dobrych informacji o pszczołach. Zmiany klimatu (zimne wiosny, mokre lub suche lato, ciepłe zimy), opryski środkami ochrony wykonywane w godzinach oblotu, szybki rozwój
i mnogość szkodników oraz chorób, brak skutecznego leczenia pszczół, niewystarczająca lub brak dostatecznej bazy pożytkowej, a także likwidacja atrakcyjnych źródeł pożytku – powodują, że kondycja i zdrowie pszczół jest coraz słabsze.

W naszym kraju pszczelarstwo wiąże się również z innymi problemami:

- pszczelarstwem trudnią się głównie osoby starsze (przeważnie 60+), które mają czas, aby zajmować się pszczołami. Niewielu jest młodych pszczelarzy, którzy decydują się i chcą zajmować pszczołami i tylko z tego się utrzymywać. Większość z nich dziedziczy pasiekę,
a niewielu decyduje się zaczynać wszystko od początku – głównie ze względu na koszty. Traktują to głównie jako hobby lub jako dodatkowe źródło dochodu;

- opryski środkami ochrony roślin w trakcie oblotu pszczół – pomimo wielu próśb i gróźb, wielu rolników decyduje się chronić swoje uprawy, przeprowadzając oprysk rano lub
w południe w czasie, gdy na polach pracują pszczoły. Nie odstraszają ich nawet dotkliwe kary i ryzyko utraty dopłat. Niestety, niewiele jest szkoleń dla rolników pokazujących jakie straty powoduje śmierć pszczół oraz jakie straty ponosi pszczelarz i ile pracy będzie go kosztować doprowadzenie do porządku pasieki;

- kradzieże – ostatnio coraz częściej w mediach słyszy się o kradzieżach uli lub aktach wandalizmu. Znikają zarówno pojedyncze ule, a czasem nawet całe pasieki.

Mimo licznych kłopotów podkarpaccy pszczelarze mają się czym pochwalić. Wielkim osiągnięciem jest Podkarpacki Miód Spadziowy posiadający chronioną nazwę pochodzenia zarejestrowaną w Brukseli oraz ilość uzyskanego w 2016 r. miodu spadziowego, a także działająca jedyna w Polsce Grupa Producencka z siedzibą w Przemyślu.

Pomimo przeciwności i problemów pszczelarz nie jest sam w tej nierównej walce. Programy, działania, dotacje i grupy wsparcia pomagają i wspierają nie tylko finansowo, ale również organizują szkolenia i konferencje pozwalające podnieść wiedzę oraz kwalifikacje pszczelarzy.

 Nadal można korzystać z unijnego wparcia w ramach zreformowanej Wspólnej Polityki Rolnej (WPR) zgodnie z unijną strategią ochrony różnorodności biologicznej UE do 2020 r. Komisja Europejska 18 lipca 2013 r. zatwierdziła krajowe programy dla pszczelarstwa w UE na lata 2014-2020. Wkład finansowy Unii w krajowe programy pszczelarskie ustalany jest w oparciu o liczbę uli w danym państwie. Programy dla pszczelarstwa umożliwiają częściową rekompensatę utraty rojów pszczelich. Celem tych działań jest wyrównanie strat
w przychodach, poprawa systemu informacji, zapewnienie przejrzystości rynku oraz poprawa kontroli jakości. UE finansuje połowę kosztów kwalifikowalnych działań realizowanych
w ramach tych programów.

Krajowy program dla pszczelarstwa w Polsce realizowany jest obecnie w ramach Wspólnej Polityki Rolnej w odniesieniu do pomocy w sektorze pszczelarskim. W Krajowym Programie Wsparcia Pszczelarstwa w Polsce na lata 2016/2017, 2017/2018, 2018/2019 zachęca się grupy pszczelarskie do składania projektów na realizację następujących działań: przeprowadzenie szkoleń, zakup sprzętu pszczelarskiego, zakup środków warrozabójczych, zakup urządzeń do prowadzenia gospodarki wędrownej, zakup matek, pakietów, odkładów pszczelich, wykonanie analiz miodów.

Podmiotami uprawnionymi do składania projektów z tego mechanizmu są: związki, stowarzyszenia, zrzeszenia i spółdzielnie pszczelarskie, grupy producenckie pszczelarzy oraz jednostki badawczo-rozwojowe zajmujące się tematyką pszczelarstwa.

Refundacji podlegają koszty poniesione na realizację następujących działań:

  •  pomoc techniczna dla pszczelarzy i związków pszczelarskich,
  •  zwalczanie choroby pasożytniczej pszczół – warrozy,
  •  racjonalizacja sezonowego przenoszenia uli,
  •  wykonanie analiz jakości miodu,
  •  ponowne zasiedlanie uli,
  •  wdrażanie programów badawczych.

Szczegółowe informacje na stronie Agencji Rynku Rolnego (ARR).

Ponadto PROW umożliwia wsparcie producentów miodu poprzez:

- poddziałanie 4.2 „Wsparcie inwestycji w przetwarzanie produktów rolnych, obrót nimi i ich rozwój”. Dotacja dotyczy zwrotu 50% kosztów netto inwestycji, przy czym kwota wsparcia w okresie programowania na jednego beneficjenta nie może przekroczyć 300 tysięcy złotych, natomiast minimalna wysokość dotacji na realizację jednej operacji nie może być niższa niż 10 tys. zł. Wsparciem można objąć przede wszystkim inwestycje dotyczące budowy
i modernizacji obiektów przeznaczonych do prowadzenia działalności przetwórczej lub związanych z handlem oraz zakup maszyn lub urządzeń do przetwarzania, magazynowania lub przygotowania produktów do sprzedaży, aparatury pomiarowej, kontrolnej oraz sprzętu do sterowania procesem produkcji lub magazynowania, urządzeń służących poprawie ochrony środowiska;

- płatności z tytułu zobowiązań rolno-środowiskowo-klimatycznych pkt. 10.1 i 10.2 – wsparcie dla ochrony zrównoważonego użytkowania i rozwoju zasobów genetycznych
w rolnictwie – dopłaty do roślin miododajnych m.in. nostrzyka białego i gryki.

- pomoc na "Tworzenie grup producentów i organizacji producentów", polegająca na dotacji do ich funkcjonowania. Wysokość pomocy finansowej, jaką może otrzymać grupa zależy od wartości przychodów netto uzyskanych ze sprzedaży produktów wytworzonych przez jej członków i wynosi:

w pierwszym roku - 10 proc. przychodów netto,

w drugim roku - 8 proc. przychodów netto,

w trzecim roku - 6 proc. przychodów netto,

w czwartym roku - 5 proc. przychodów netto,

w piątym roku - 4 proc. przychodów netto.

   W ramach Krajowej Sieci Obszarów Wiejskich pszczelarze mogą liczyć na pomoc uczestnicząc w projekcie „Działalność KSOW PROW 2014-2020”, realizując cel 2.3 KSOW na lata 2014-2020 „Promowanie transferu wiedzy i innowacji w rolnictwie i leśnictwie oraz na obszarach wiejskich”. Tu pszczelarze mają szeroki wachlarz możliwości wsparcia poprzez uczestnictwo w konkursach (w celu wyłonienia najciekawszych projektów), konferencjach, seminariach, szkoleniach, festynach, jarmarkach, targach, imprezach promocyjno-wystawienniczych, wyjazdach studyjnych. Te działania pozwalają pszczelarzom rozwijać się, podnosić swoją wiedzę i jakość świadczonych usług, kwalifikacje, promować dobre praktyki, kultywować tradycję pszczelarską, a także wymieniać się doświadczeniami.

Również Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej
w Rzeszowie
w ramach dotacji na edukację ekologiczną mającą na celu ochronę i zachowanie bioróżnorodności środowiska umożliwia przeprowadzanie szkoleń o tematyce pszczelarskiej oraz wpływie pszczół na środowisko naturalne oraz gospodarkę. Przykładem takiego wsparcia jest realizowany przez Podkarpacki Ośrodek Doradztwa Rolniczego w Boguchwale projekt pn. „Wielka rola małej pszczoły”. Dotacja umożliwia realizację celu jakim jest prezentacja roli pszczół miodnych w środowisku, ich życia, znaczenia dla gospodarki oraz zachęcenie do ochrony tych owadów i powstawania nowych pasiek.

Podkarpaccy pszczelarze dzięki dotacjom Samorządu Województwa Podkarpackiego wspólnie z Wojewódzkim Związkiem Pszczelarskim prowadzili kampanię edukacyjną pn. „Rola pszczół miodnych w zachowaniu bioróżnorodności w rolnictwie”. Kampania była działaniem towarzyszącym programowi „Podkarpacki Naturalny Wypas”. Wydano publikację informacyjno-edukacyjną nt. pszczół, zakupiono i rozdano 2000 szt. lip i akacji, wyprodukowano film edukacyjny o tematyce pszczelarskiej, zorganizowano konferencję podsumowującą kampanię edukacyjną oraz konkurs „Najbardziej aktywne Koło Pszczelarskie”. Celem tego działania było propagowanie takich praktyk rolniczych, które  służą ochronie pszczół oraz utrzymaniu odpowiedniej liczby rodzin pszczelich
w województwie, zapewniając właściwe zapylenie upraw rolniczych i ogrodniczych.

            Samorząd Województwa dzięki organizacji i wsparciu wymienionych programów organizował promocyjne imprezy wystawiennicze:

  • Podkarpackie Święto Miodu w Rzeszowie,
  • Święto Patrona Pszczelarzy w Leżajsku,
  • Wojewódzka Majówka Pszczelarska w Baszni Dolnej,
  • Podkarpackie miodobranie w Kołaczycach
  • Biesiada Pszczelarska w Soninie.

           

Pszczelarstwo łączy możliwość generowania dodatkowych źródeł dochodów tak ważnych dla małych gospodarstw z kontynuacją tradycji regionalnych i pokoleniowych oraz wspieraniem zachowania bioróżnorodności środowiska. Jest przykładem działalności człowieka, które ze wszech miar zasługuje na promocję i jak najdalej posunięte wsparcie. Dostępne instrumenty w ramach KSOW te zadania w pełni wspierają.

Lidia Sąsiadek

PODR Boguchwała