Wysokobiałkowa soja

Cenne właściwości soi są związane z wysoką zawartością białka w nasionach (35-40%) i tłuszczu (18-22%). O jego szczególnej wartości decyduje obecność znacznych ilości nienasyconych kwasów tłuszczowych. Walory soi tkwią także w wysokiej zawartości związków mineralnych: fosforu, magnezu, żelaza, cynku, miedzi oraz witamin z grupy B.

Uprawa soi na nasiona nie różni się w zasadzie od uprawy grochu czy bobiku.

Należy jednak pamiętać, że jest rośliną ciepłolubną i dnia krótkiego, wymaga siewu w nagrzaną glebę. Najlepsze warunki do jej uprawy są w rejonie południowym naszego kraju (wyłączając tereny górzyste).

Zalety uprawy soi:

• ze względu na głęboki system korzeniowy poprawia fizyko-chemiczną strukturę gleby,
• jako typowa roślina bobowata, współżyje z bakteriami brodawkowymi wiążącymi azot z powietrza co pozwala na ograniczenie nawożenia tym składnikiem,
• jest dobrym przedplonem dla roślin następczych, gdyż pozostawia resztki pożniwne bogate w azot,
• jest bogatym źródłem białka i tłuszczu, co pozwala na wykorzystanie jej jako komponentu pasz dla zwierząt.

Dobór odmian

Krajowy rejestr w 2015 roku liczył 5 odmian soi (wolnych od GMO). Były to odmiany: Aldana, Augusta hodowli polskiej oraz Aligator, Madlen i Mavka hodowli zagranicznej. Obok zarejestrowanych odmian w obrocie znajdują się również odmiany niezajerestrowane w KR. Do uprawy należy wybierać te odmiany, które charakteryzują się odpowiednią wczesnością (ok. 120 dni wegetacji), co pozwoli na uzyskanie odpowiedniej dojrzałości do zbioru w warunkach glebowo-klimatycznych naszego województwa. Należy zwracać uwagę na odmiany, które zostały oficjalnie przebadane w naszym kraju i uzyskały dobre wyniki.

Wymagania glebowe i przedplonowe

Uprawa soi powinna być lokalizowana na glebach żyznych, pozostających w dobrej kulturze i o dobrych właściwościach powietrzno-wodnych. Warto zaznaczyć, że nasiona soi do prawidłowego kiełkowania potrzebują podobnie jak inne rośliny strączkowe dwa razy tyle wody, co ważą. Soja nie znosi gleb kwaśnych. Optymalne pH gleby to 6-7. Gleby o pH poniżej 5,5 należy wapnować.

Nie należy jej uprawiać na glebach lekkich ponieważ w przypadku niedoboru opadów w okresie wiosenno-letnim będzie cierpiała na brak wody, a to obniży plony. Pod jej uprawę nie nadają się również gleby zbyt ciężkie, na których może dochodzić do zaskorupiania na skutek nadmiernych opadów szczególnie po siewie, co utrudni wschody.

Soja najczęściej jest uprawiana po roślinach zbożowych, można ją również uprawiać w trzecim roku po okopowych uprawianych na oborniku. Nie powinna być uprawiana częściej, niż co 4 lata na tym samym polu.

Uprawa roli

Soja wymaga bardzo starannej uprawy roli, której głównym celem jest odchwaszczenie i utrzymanie odpowiedniej struktury. Jesienią należy wykonać pełen zestaw uprawek pożniwnych i orkę przedzimową. Wiosną zabiegi ogranicza się do włókowania i bronowania. W związku z późnym terminem siewu soi kilkakrotne bronowanie jest dobrym sposobem na ograniczenie zachwaszczenia, ale należy unikać zbytniego przesuszenia wierzchniej warstwy gleby. Bezpośrednio przed siewem zaleca się pole doprawić najlepiej agregatem uprawowym na głębokość 5-6 cm, tak aby nasiona zostały umieszczone na niewzruszonej warstwie gleby. Podsiąkanie wody gruntowej koniecznej do kiełkowania nasion, będzie wówczas lepsze. Dobre wyrównanie pola przed siewem ułatwi zbiór kombajnem.

Nawożenie mineralne

Nawożenie fosforowe i potasowe należy stosować przed orką przedzimową lub wiosną pod agregat uprawowy w ilości 60-80 kg P₂O₅ /ha i 80-120 kg K₂O/ha. Wysokość nawożenia azotowego jest uzależniona od tego, czy nasiona zaszczepimy nitraginą dla soi. Jeżeli stosujemy nitraginę, to przedsiewnie należy wysiać 25-30 kg N/ha i na początku kwitnienia około 30 kg N/ha. Gdy nie stosujemy nitraginy przedsiewnie dajemy 30-50 kg N/ha i na początku kwitnienia 40-60 kg N/ha. Należy pamiętać, że nadmierne nawożenie azotem przedłuża okres wegetacji i opóźnia dojrzewanie. Soja korzystnie reaguje na nawożenie niektórymi mikroelementami, m.in. borem, molibdenem i manganem. W przypadku stwierdzenia objawów niedoboru tych mikroelementów na roślinach można zastosować nawożenie dolistne w fazie tworzenia pąków kwiatowych.

Siew

Siew soi zaleca się w terminie od 20 kwietnia do 5 maja. Nasiona należy wysiewać w ogrzaną glebę o temperaturze, co najmniej 8^oC. Soja wysiana dość wcześnie, tj. przy krótszym dniu, wytwarza dłuższą łodygę na odcinku między glebą a liścieniami. Sprawia to, że wyżej zawiązuje dolne strąki. Opóźniony siew powoduje spadek plonów i opóźnione dojrzewanie.

Soja współżyje z bakteriami brodawkowymi, które rzadko występują w naszych glebach, dlatego korzystne jest szczepienie nasion nitraginą. Szczepionkę należy dokładnie wymieszać z nasionami, chroniąc je przed działaniem promieni słonecznych.

Nasiona wysiewa się na głębokość 3-4 cm, w rozstawie rzędów 20-25 cm. Obsada roślin powinna wynosić 70-80 roślin na 1 m², wysiewa się 80-150 kg nasion na 1 ha. Nasiona najlepiej wysiewać w obsadzie zalecanej przez danego hodowcę, gdyż mogą one być zróżnicowane w zależności od odmiany.

Pielęgnacja i zbiór

W zasiewach soi obecnie zarejestrowanych jest kilkanaście herbicydów do zwalczania chwastów dwuliściennych i jednoliściennych.

Innym sposobem walki z chwastami jest mechaniczne ich niszczenie poprzez bronowanie czy stosowanie pielników w międzyrzędziach. Zabiegi te są konieczne szczególnie po wschodach soi, kiedy rośnie ona wolno i nie jest żadną konkurencją dla chwastów.

Zbiór wykonuje się jednoetapowo kombajnem, gdy wszystkie strąki są brązowe, a nasiona suche. Ze względu na konieczność bardzo niskiego koszenia roślin (nisko osadzone dolne strąki soi) pole powinno być wolne od kamieni. Zebrane nasiona należy dosuszyć do 13% wilgotności.

Wzrost zainteresowania uprawą soi w ostatnich latach wynika z możliwości otrzymania dopłat do materiału siewnego, w tym roku dopłat do roślin wysokobiałkowych oraz pojawiające się podmioty skupujące nasiona soi również w naszym województwie.

W 2014 roku na polu doświadczalnym PODR w Boguchwale badano plonowanie 9. odmian soi pochodzących z następujących firm: Agroyoumis Polska (7 odmian), Saatbau Polska (1 odmiana), Hodowla Roślin Strzelce (1 odmiana). Siewu dokonano w dwóch terminach. Wyniki plonowania podano w tabeli.

Plonowanie odmian soi

Oprac. na podst. lit. Katarzyna Sitek, Anna Moskal