Rachunkowość rolna FADN/FSDN

Od 2025 r. rachunkowość rolna FADN zostaje przekształcona w FSDN (z ang. Farm Sustainability Data Network), sieć danych o zrównoważonym rozwoju gospodarstw rolnych.

Konwersję FADN w FSDN reguluje Rozporządzenie (UE) 2023/2647 obowiązujące od grudnia 2023 r. zatwierdzone przez Parlament Europejski i Radę.

Przesłanki przekształcenia FADN w FSDN:

• Gromadzenie danych niezbędnych do realizacji celów Wspólnej Polityki Rolnej i Europejskiego Zielonego Ładu oraz strategii „od pola do stołu” i różnorodności biologicznej,

• Dostarczenie obiektywnych, aktualnych i istotnych informacji na temat wyników i poziomu zrównoważenia gospodarstw w Unii Europejskiej do analizy i rozwoju unijnego sektora rolnego i Wspólnej Polityki Rolnej,

• Wspieranie kreowania polityki w oparciu o dowody, rezultaty, analizy sektorów rolnych w Unii jako całości i poszczególnych państwach członkowskich w wymiarze ekonomicznym, społecznym i środowiskowym, co pozwoli na ocenę postępów i cenne wskazówki decydentom politycznym,

• Konieczność udoskonalenia zbierania danych na poziomie gospodarstw rolnych.

Główne założenia przekształcenia FADN w FSDN:

• Utrzymanie i wzmocnienie roli FADN/FSDN jako jedynego źródła zharmonizowanych danych produkcyjnych, ekonomicznych, a w przyszłości także środowiskowych i społecznych na poziomie gospodarstwa rolnego,

• Wzmocnienie przydatności FADN/FSDN do kształtowania oceny polityki rolnej,

• Rozszerzenie dotychczasowego zakresu gromadzonych danych o wymiar środowiskowy i społeczny,

• Uproszczenie i unowocześnienie obecnego systemu zbierania danych,

• Wzmocnienie zachęt dla rolników do udziału w FSDN,

• zmniejszenie obciążenia gospodarstw przekazujących dane i podmiotów je zbierających,

• Wsparcie państw członkowskich w procesie gromadzenia danych.

Podstawowe punkty zawarte w Rozporządzeniu PE i Rady (UE) 2023/2674 to:

• dobrowolne uczestnictwo rolników w FSDN, a państwa członkowskie mają opracować plan zachęt dla rolników do udziału w FSDN,

• dane nie będą wykorzystywane do celów kontroli zgodnie z rozporządzeniem (UE) 2021/2116 oraz do celów podatkowych,

• maksymalizacja wykorzystania zebranych danych z gospodarstw rolnych w myśl „gromadź dane raz i wykorzystaj wielokrotnie” - Dyrektywa PE i Rady (UE) 2019/1024 (zmniejszenie obciążeń administracyjnych dla rolników i podmiotów zbierających dane, dostęp do innych krajowych baz danych przez Agencję Łącznikową),

• pomoc Komisji Europejskiej w procesie przekształcenia FADN w FSDN (wkład finansowy UE na utworzenie i obsługę FSDN),

• tematy obejmujące trzy wymiary zrównoważonego rozwoju (ekonomiczny, środowiskowy, społeczny) zamieszczone w załączniku nr I do Rozporządzenia w ilości 42 FSDN (13 FADN).

We wszystkich państwach należących do Unii Europejskiej głównym celem FADN/FSDN jest zbieranie danych rachunkowych z gospodarstw rolnych służących do:

• corocznego określania dochodów gospodarstw rolnych, funkcjonujących na terenie Wspólnoty,
• analizy działalności rolniczej,
• oceny skutków projektowanych zmian, dotyczących rolnictwa Wspólnoty.

Rachunkowość ta ma również za zadanie spełnienie celów pośrednich, dostarczając dane dla:

• ośrodków decyzyjnych władz RP, które służą do negocjowania na forum Komisji Europejskiej narodowych programów wsparcia rolnictwa,
• organizacji przedstawicielskich rolników, które są konieczne do negocjowania z władzami RP warunków funkcjonowania gospodarstw rolnych,
• środowisk naukowo-badawczych,
• pracowników zajmujących się udzielaniem porad dla rolników,
• rolników uczestniczących w FADN/FSDN

Skutki przekształcenia FADN na FSDN dla Polski, to zmniejszenie próby z 12 100 gospodarstw w FADN do 9 000 gospodarstw w FSDN.

Podkarpacki Ośrodek Doradztwa Rolniczego w Boguchwale od 2004 r. do chwili obecnej współpracuje z Instytutem Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej – Państwowym Instytutem Badawczym w zakresie zbierania i wykorzystywania danych rachunkowych z gospodarstw rolnych – Polski FADN. W 2024 r. 285 podkarpackich gospodarstw prowadzi tę rachunkowość. Zadanie to realizowane jest przez 74 doradców ds. FADN, pracowników Podkarpackiego Ośrodka Doradztwa Rolniczego w Boguchwale.

W 2025 r. w związku z przekształceniem FADN w FSDN i zmniejszeniem próby dla Polski, w województwie podkarpackim rachunkowość rolna FSDN będzie prowadzona w 226 gospodarstwach.

Gospodarstwa są dobierane do współpracy według ściśle określonych kryteriów:

Jednym z kryteriów klasyfikacji gospodarstw rolnych wykorzystywanym we Wspólnotowej Typologii Gospodarstw jest Wielkość ekonomiczna gospodarstw rolnych, która jest sumą Standardowych Produkcji uzyskanych ze wszystkich działalności rolniczych występujących w danym gospodarstwie rolnym i wyrażana jest bezpośrednio w euro. Od 2025 r. minimalny próg wielkości ekonomicznej dla gospodarstw uczestniczących w FSDN wynosi 8 000 euro SO. W celu przeliczenia współczynników wyrażonych w krajowej walucie na euro stosuje się oficjalny kurs euro ogłaszany przez Eurostat.

Drugim kryterium stosowanym w klasyfikacji gospodarstw rolnych jest Typ rolniczy gospodarstw rolnych jest określony udziałem wartości Standardowej Produkcji z poszczególnych grup działalności rolniczych w całkowitej wartości Standardowej Produkcji.

Prowadzenie rachunkowości wiąże się z dodatkową pracą, ale niesie za sobą również wiele korzyści dla rolnika a do nich należą:

• częsty kontakt z doradcą ds. PL FADN/FSDN, który nie tylko udziela szczegółowego instruktażu i pomaga prowadzić zapisy w książkach rachunkowych, ale jest również specjalistą z dziedziny rolnictwa, posiada aktualną wiedzę na temat funkcjonujących programów pomocowych i może służyć rolnikowi poradą w zakresie prowadzonej działalności rolniczej oraz jej wsparcia z funduszy unijnych,
• wypracowanie nawyku gromadzenie faktur oraz innych dokumentów źródłowych, co może mieć istotne znaczenie przy podejmowaniu decyzji o przejściu na rozliczenie podatku VAT-u na zasadach ogólnych a być może w przyszłości przy wprowadzeniu podatku dochodowego w rolnictwie,
• podwyższenie wiedzy z zakresu zarządzania gospodarstwem rolnym, co w znaczący sposób wpływa na trafność podejmowanych decyzji w gospodarstwie,
• prowadzenie bieżącej kontroli rozliczeń, wydatków i zadłużenia, co jest szczególnie ważne przy zarządzaniu finansowym gospodarstwem rolnym i spłacie zaciągniętych kredytów.

Rolnicy prowadzący zapisy rachunkowe otrzymują corocznie Raport Indywidualny Gospodarstwa Rolniczego, który wraz z doradcami szczegółowo analizują. W raporcie tym, zawarte są informacje o działalności gospodarstwa począwszy od zasobów środków produkcji jakimi gospodarstwo dysponuje, poprzez poniesione w procesie produkcyjnym nakłady aż do uzyskanych wyników tak w wymiarze ilościowym jak i wartościowym. Natomiast prowadząc rachunkowość przez co najmniej 2 lata, rolnik może uzyskać Raport Dynamiczny, który umożliwia prześledzenie i szybką ocenę zmian jakie zaszły w sytuacji ekonomicznej gospodarstwa w ciągu tego okresu. Rolnik może również porównać swoje wyniki produkcyjne z wynikami średnimi uzyskanymi przez grupę gospodarstw podobnych według ustalonych kryteriów, korzystając z Raportu Porównawczego.

Jednak, aby dane z ww. raportów mogły być wykorzystywane w zarządzaniu gospodarstwem, a wnioski z przeprowadzonej analizy prawidłowe, zapisy w książkach muszą być prowadzone systematycznie i z dużą dokładnością, gdyż od tego zależy prawidłowość uzyskanych wyników.

Zgodnie z przepisami rozporządzeń MRiRW w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania oraz wypłaty pomocy finansowej na operacje typu „Modernizacja gospodarstw rolnych”, „Restrukturyzacja Małych Gospodarstw”, „Premie dla młodych rolników” objętych Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020, a także wytycznych MRiRW w zakresie przyznawania, wypłaty i zwrotu pomocy finansowej w ramach Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 dla interwencji „Rozwój małych gospodarstw”, „Premie dla młodych rolników”, „Inwestycje w gospodarstwa rolne zwiększające konkurencyjność” beneficjenci tych działań zobowiązani są do prowadzenia ewidencji przychodów i rozchodów w gospodarstwie, wykorzystując jedną z form prowadzenia ewidencji księgowej akceptowaną przez ARiMR. Rachunkowość rolna Polski FADN/FSDN jest potwierdzeniem spełnienia wymogu prowadzenia ewidencji przychodów i rozchodów w gospodarstwach zobowiązanych do jej prowadzenia.

W celu spełnienia opisanego powyżej zobowiązania niezbędne jest:

• prowadzenie książek rachunkowych zgodnie z zasadami FADN/FSDN,
• przechowywanie książek rachunkowych na stałe w miejscu zamieszkania albo siedzibie beneficjenta, (a jeżeli prowadzenie zostało zlecone – w miejscu ich prowadzenia) przez okres 5 lat od dnia przyznania pomocy,
• przechowywanie dowodów, na podstawie których dokonywane są wpisy w książkach rachunkowych przez okres 5 lat od dnia przyznania pomocy.

Corocznie odbywa się nabór gospodarstw do prowadzenia rachunkowości PL FADN/FSDN w miejsce tych, które w danym roku z różnych powodów nie mogą dalej kontynuować prowadzenia tej rachunkowości. Rolnicy, którzy chcieliby prowadzić tę formę rachunkowości mogą kontaktować się z doradcami w Powiatowych Zespołach Doradztwa Rolniczego w celu wykonania ankiety określającej wielkość ekonomiczną oraz typ rolniczy gospodarstwa i sprawdzenia czy uzyskane wyniki produkcyjne spełniają kryteria ujęte w planie doboru dla województwa podkarpackiego.

Oprac. Adam Suchy

PODR Boguchwała

Źródło:

www.fadn.pl

www.arimr.gov.pl

materiały szkoleniowe ZRGR IERiGŻ-PIB