Plany mogą dotyczyć różnej perspektywy czasowej. Jednak zarówno przygotowanie długoterminowych planów rozwoju, jak również zaplanowanie prac na najbliższy rok powinno być poprzedzone analizą sytuacji obecnej, czyli ustalenie „tak jest”. Najważniejsze obszary analizy zasobów gospodarstwa to:
1. Warunki przyrodnicze (długość okresu wegetacyjnego, suma rocznych opadów i rozkład występowania, ukształtowanie terenu).
2. Ziemia (powierzchnia gospodarstwa, jakość gleb, rozłóg, ceny gruntów).
3. Praca (zatrudnieni w gospodarstwie i ich kwalifikacje, określenie pracochłonności prac w gospodarstwie przy stosowanej technologii).
4. Kapitał (budynki i budowle, maszyny i urządzenia, będące do dyspozycji własne środki finansowe, przepływy finansowe, wysokość i struktura dochodów).
5. Rynek (tendencje i prognozy rynkowe, możliwości zbytu).
6. Organizacja produkcji (struktura zasiewów, bilans ziemiopłodów, płodozmian, technologie stosowane w produkcji roślinnej, stan budynków i budowli i ich wyposażenie techniczne, organizacja i technologie w produkcji zwierzęcej, dostępność usług maszynowych, możliwość wspólnego użytkowania maszyn, formy sprzedaży produktów gospodarstwa).
Tak przygotowana analiza gospodarstwa jest podstawą do opracowania planu rozwoju w długiej perspektywie, ale też zaplanowanie prac na najbliższy okres. Opracowanie rzetelnego planu jest możliwe tylko wówczas, gdy bazujemy na aktualnych i sprawdzonych informacjach, zgodnych ze stanem faktycznym. Źródłem takich danych mogą być następujące dokumenty:
Przygotowany plan rozwoju w długiej perspektywie czasowej powinien uwzględniać:
Do planów należy wybrać takie działalności produkcyjne, które w danych warunkach pozwalają uzyskać najwyższy dochód. W gospodarstwach już dobrze zarządzanych znaczące zwiększenie efektów można uzyskać praktycznie tylko przez zwiększenie zasobów produkcyjnych, co najczęściej związane jest z inwestycjami. Najczęściej racjonalne inwestowanie rozpoczyna się od zakupu ziemi, czyli powiększenia podstawowego zasobu gospodarstwa, a następnymi etapami są poprawa wydajności i zmniejszenie kosztów przez nabycie maszyn i urządzeń. W dłuższej perspektywie czasowej zwrotowi inwestycji służyć będą nowe budynki produkcyjne. Tak przygotowany plan rozwoju gospodarstwa dotyczy długiego okresu, nawet kilkudziesięciu lat, włącznie z zakończeniem pracy przez obecnego zarządzającego i przekazaniem gospodarstwa następcy.
Kontroli stopnia realizacji celów wyznaczonych w planie długoterminowym sprzyjać będzie opracowywanie planów średnioterminowych. Wyznaczają one kierunek działań gospodarstwa w perspektywie kilku najbliższych lat. Do ich realizacji należy się przygotować przynajmniej dwa lata wcześniej, obserwować rynek i jego potrzeby, ceny i ich tendencje, zgromadzić odpowiednią gotówkę z wygenerowanych nadwyżek. Konieczna jest ocena dostępnych zasobów w gospodarstwie, identyfikacja mocnych i słabych punktów i sposobów wyeliminowania braków. Tak przeprowadzona analiza aktualnej sytuacji gospodarstwa ułatwia podjęcie o inwestycjach i ewentualną decyzję o zmianie celów długoterminowych.
Planowanie krótkoterminowe natomiast wyznacza kierunki działań na najbliższy sezon. Najważniejsze jego elementy to określenie na jakim etapie sezonu znajduje się gospodarstwo (co zostało zrobione, a co jeszcze należy zrobić), ustalenie areałów upraw i spodziewanych plonów i spodziewanego wyniku produkcyjnego, przygotowanie harmonogramu prac, a także harmonogramu zakładanych kosztów i wpływów z działalności wraz z terminami płatności, oraz wszystkich wydatków, w tym związanych z potrzebami bytowymi.
Pamiętać należy, że przygotowanie najprecyzyjniejszych nawet planów nie gwarantuje uzyskanie zakładanych w nich efektów. Rolnictwo, jak każda działalność gospodarcza narażone jest na różnego rodzaju ryzyko. Ryzyko to może wynikać z błędów popełnianych przez rolnika , lub też czynników od niego niezależnych. Wnikliwa analiza wszystkich dostępnych informacji i podejmowanie decyzji na jej podstawie pomaga minimalizować ryzyko, jednak nie eliminuje go. Dlatego rolnik powinien posiadać plan awaryjny, przewidujący rozwiązania w przypadku problemów i nieprzewidzianych wydarzeń. Nie wolno stosować zasady „ jakoś to będzie”. Warto pamiętać o pewnym mechanizmie psychologicznym: wraz z kolejnymi ryzykownymi działaniami, które kończą się dobrze obniża się autokontrola i wzrasta tendencja do podejmowania coraz większego ryzyka, bo przecież się udało. To powoduje podejmowanie za każdym kolejnym razem większego ryzyka, co wcześniej, czy później zakończy się źle.
Kazimierz Cach
PODR Boguchwała
Źródła: