Ustawa przewiduje dwie formy objęcia ubezpieczeniem:
Na ubezpieczenie społeczne rolników składa się:
- ubezpieczenie emerytalno-rentowe,
- ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie.
Miesięczna składka wypadkowa, chorobowa i macierzyńska za każdego ubezpieczonego ustalana jest przez Radę Rolników i ogłaszana przez Prezesa KRUS w formie obwieszczenia w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski”. Składka ta w III kwartale 2025 r. wynosi 78,00 zł.
Wysokość składki emerytalno-rentowej za każdego ubezpieczonego wynosi 10% emerytury podstawowej i jest również ogłaszana przez Prezesa Kasy. W czerwcu 2025 r. wysokość emerytury podstawowej wyniosła 1691,02 zł, co oznacza, że podstawowa miesięczna składka na ubezpieczenie emerytalno-rentowe za rolników, małżonków i domowników w III kwartale wynosi 169,00 zł.
Wysokość składki emerytalno-rentowej uzależniona jest od wielkości prowadzonego gospodarstwa rolnego i wynosi:
Wysokość składki na ubezpieczenie społeczne opłacanej przez utrzymujących się wyłącznie z prowadzenia gospodarstwa rolnego rolnika lub małżonka rolnika w III kwartale 2025 wynosi:
Rolnik prowadzący dodatkowo pozarolniczą działalność gospodarczą opłaca składkę na ubezpieczenie emerytalno-rentowe w podwójnej wysokości oprócz składek wynikających z powierzchni gospodarstwa.
Wysokość składki na ubezpieczenie społeczne opłacanej przez rolnika lub małżonka rolnika prowadzącego działalność gospodarczą i działalność rolniczą w gospodarstwie rolnym w III kwartale 2025 r wynosi:
Świadczeniami z ubezpieczenia emerytalno-rentowego są:
1) emerytura rolnicza lub renta rolnicza z tytułu niezdolności do pracy,
2) renta rolnicza szkoleniowa,
3) renta rodzinna,
4) emerytura i renta z ubezpieczenia społecznego rolników indywidualnych i członków ich
rodzin,
5) dodatki do emerytur i rent,
6) zasiłek pogrzebowy,
7) zasiłek macierzyński.
Emerytura rolnicza przysługuje ubezpieczonemu, który spełnia łącznie następujące warunki:
1) osiągnął wiek emerytalny; wiek emerytalny kobiety wynosi 60 lat, a mężczyzny 65 lat;
2) podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu przez okres co najmniej 25 lat.
Świadczeniami z ubezpieczenia wypadkowego, chorobowego i macierzyńskiego są:
1) jednorazowe odszkodowanie z tytułu stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu albo śmierci wskutek wypadku przy pracy rolniczej lub rolniczej choroby zawodowej, zwane
dalej „jednorazowym odszkodowaniem”;
2) zasiłek chorobowy.
Obowiązkowemu ubezpieczeniu podlegają też rolnicy prowadzący działy specjalne produkcji rolnej.
Począwszy od 2 maja 2004 r., zgodnie z nowelizacją ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, za działy specjalne produkcji rolnej, uzasadniające objęcie ubezpieczeniem społecznym rolników, uznaje się następujące rodzaje oraz rozmiary upraw i produkcji:
Osoby podlegające ubezpieczeniu społecznemu rolników z tytułu prowadzenia działów specjalnych powinny corocznie składać do 31 stycznia:
Rolnicy, którzy nie uzyskają od naczelnika urzędu skarbowego decyzji o wysokości dochodu ze względu na inny sposób rozliczeń (dochód ustalany na podstawie ksiąg), składają w Kasie jedynie oświadczenie, w którym deklarują wysokość przewidywanego rocznego dochodu z działów specjalnych produkcji rolnej.
Jeżeli rolnik podlegający w pełnym zakresie ubezpieczeniu rolniczemu został objęty innym ubezpieczeniem (z tytułu wykonywania umowy agencyjnej, zlecenia lub innej umowy o świadczenie usług, lub powołania do rady nadzorczej) to podlega nadal ubezpieczeniu rolniczemu o ile przychód osiągany z tego tytułu w rozliczeniu miesięcznym nie przekracza kwoty równej minimalnemu wynagrodzeniu za pracę - art. 5b Ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników z dnia 20 grudnia 1990 r.( Dz. U. 1991 Nr 7 poz. 24).
W przypadku gdy rolnik jest zatrudniony dodatkowo na umowę o pracę, aby nie stracić ubezpieczenia rolniczego i nie przejść na ZUS nie może przekroczyć kwoty minimalnego wynagrodzenia za pracę, którą obwieszczono w Rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 12 września 2024 roku w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę oraz wysokości stawki godzinowej w 2025 roku. Od 1 stycznia 2025 roku minimalne wynagrodzenie, a tym samym limit miesięczny dochodów rolnika, wynosi 4666 zł brutto.
Rolnik może prowadzić pozarolniczą działalność gospodarczą nie tracąc ubezpieczenia w KRUS spełniając szereg warunków. Rolnik lub domownik, który podlega ubezpieczeniu w pełnym zakresie z mocy ustawy nieprzerwanie przez co najmniej trzy lata i rozpocznie prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej (lub rozpocznie współpracę przy jej prowadzeniu), nadal podlega ubezpieczeniu w KRUS w okresie prowadzenia działalności lub współpracy przy niej, jeśli w tym samym czasie:
W 2024 roku roczna kwota graniczna należnego podatku dochodowego od przychodów z pozarolniczej działalności gospodarczej wyniosła 4358 zł.
Rolnicy płacą składki kwartalnie. Ustawowy termin uregulowania składek mija:
Opracowała: Beata Kąkol
Źródło:
www.gov.pl
Podstawa prawna:
Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j. Dz.U. 2024 poz. 90), Dz.U. z 2025 r. poz. 197 ze zm.
Ustawa z dnia 28 kwietnia 2022 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2022 r. poz. 1155)
Obwieszczenie Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 4 czerwca 2025 r. w sprawie wysokości miesięcznej składki na ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe
i macierzyńskie w III kwartale 2025 r. (Mon. Pol. z 5 czerwca 2025 r. poz. 545)