Według polskich przepisów do obowiązkowych ubezpieczeń rolniczych należy:
- polisa OC rolnika,
- ubezpieczenie budynków rolnych,
- ubezpieczenie upraw i zwierząt,
- ubezpieczenie maszyn rolniczych.
Ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej rolników z tytułu posiadania gospodarstwa rolnego
Ubezpieczenie OC rolnika obejmuje rolnika oraz każdą osobę, która pracując w gospodarstwie rolnym w okresie ubezpieczenia, wyrządziła szkodę osobie spoza gospodarstwa, tak zwanej osobie trzeciej, która w następstwie nieszczęśliwego wypadku zmarła, została inwalidą lub chorowała oraz jeśli nastąpiła utrata, zniszczenie lub uszkodzenie mienia.
Umowa ubezpieczenia OC rolnika obejmuje ochroną wszystkich współposiadaczy gospodarstwa rolnego, niezależnie od ich liczby oraz od wielkości ich udziałów w prawie własności.
Obowiązek zawarcia umowy ubezpieczenia OC rolników powstaje w dniu objęcia w posiadanie gospodarstwa rolnego.
OC rolnika obejmuje szkody związane z posiadaniem gospodarstwa, dlatego nawet jeśli rolnik nie prowadzi aktualnie żadnych upraw czy hodowli zwierząt należy wykupić ubezpieczenie. W przypadku, gdy rolnik przez dłuższy czas przebywa poza gospodarstwem, nie zwalnia go to z obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia OC.
Obowiązek zawarcia umowy powstaje w dniu objęcia w posiadanie gospodarstwa rolnego (co najmniej 1 ha użytków rolnych) i dotyczy tylko osób fizycznych. Umowa zawierana jest na okres 12 miesięcy w dowolnym towarzystwie ubezpieczeniowym. Po upływie tego okresu automatycznie dochodzi do zawarcia kolejnej umowy, na kolejne 12 miesięcy. Umowa na kolejny okres zawierana jest automatycznie.
Wyjątkiem są sytuacje takie jak:
Aby umowa nie uległa automatycznemu wznowieniu, wystarczy najpóźniej na jeden dzień przed upływem okresu 12 miesięcy, na jaki umowa została zawarta, nadać list z wypowiedzeniem ‒ będzie tu decydowała data stempla pocztowego.
Odpowiedzialność zakładu ubezpieczeń rozpoczyna się od dnia następnego po zawarciu umowy i zapłaceniu składki (lub pierwszej raty), ulega natomiast rozwiązaniu z chwilą, gdy grunty tracą charakter gospodarstwa rolnego.
Ubezpieczenie budynków rolnych
O obowiązku zawarcia umowy ubezpieczeniowej budynków rolnych od ognia i 13 zdarzeń losowych mówi art. 4 ust. 3 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych.
Przepisy mówią o tym, że ochroną muszą być objęte budynki mieszkalne w gospodarstwie, jak i budynki gospodarcze, takie jak stodoła czy obora. Budynki gospodarcze to te, które znajdują się w gospodarstwie rolnym, a według przepisów gospodarstwo rolne to:
„obszar użytków rolnych, gruntów pod stawami oraz sklasyfikowanych jako użytki rolne gruntów pod zabudowaniami, przekraczający łącznie powierzchnię 1,0 ha, jeżeli podlega on w całości lub części opodatkowaniu podatkiem rolnym, a także obszar takich użytkówi gruntów, niezależnie od jego powierzchni, jeżeli jest prowadzona na nim produkcja rolna, stanowiąca dział specjalny w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych".
Budynki należy objąć ubezpieczeniem gospodarstwa rolnego od ognia czy innych zdarzeń losowych, takich jak grad, ulewa, huragan itd.
Budynkiem rolniczym nazywany jest obiekt należący do rolnika, posadowiony na fundamentach i pokryty dachem, wydzielony z przestrzeni za pomocą przegród budowlanych, trwale związany z gruntem (nie można go przesunąć bez uszkodzenia jego konstrukcji) i którego powierzchnia jest większa niż 20 m2.
Brak polisy czy innego dokumentu ubezpieczenia jest podstawą do nałożenia kary. Podczas kontroli rolnik musi pokazać dokument, potwierdzający fakt zawarcia umowy. Nałożeniem kary zajmuje się Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny, czyli UFG. Kontrolę, czy rolnik wywiązał się z obowiązku wykupienia ubezpieczenia gospodarstwa rolnego może przeprowadzić organ:
Osoba, która nie ubezpieczyła budynków w gospodarstwie rolnym, musi liczyć się z karą finansową. O wysokości kary za brak ubezpieczenia budynków rolnych, mówi art. art. 88 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (Dz. U. 2003 Nr 124 poz. 1152). Wysokość opłaty, do której zobowiązana jest osoba, która nie dopełniła obowiązku zakupu polisy dla budynków gospodarstwa rolnego wynosi równowartość jednej czwartej minimalnego wynagrodzenia za pracę – ustalonego na podstawie ustawy z dnia 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę (Dz. U. z 2020 r. poz. 2207 oraz z 2023 r. poz. 1667).
Od 1 stycznia 2025 roku minimalne wynagrodzenie za pracę wynosi 4666 zł – rolnicy zapłacą za brak ubezpieczenia budynków rolnych 1 170 zł.
Uiszczenie opłaty za brak polisy nie zwalnia wcale z konieczności zawarcia nowej umowy ubezpieczeniowej.
Obowiązkowe ubezpieczenie budynków rolnych można rozszerzyć poza wymagany zakres, czyli od ryzyka, które nie zostało wyłączone w warunkach umów. Oprócz wymaganych ryzyk, do których należy:
można objąć budynek gospodarczy taką ochroną, jak:
Budynki gospodarcze to także budynki mieszkalne. Objąć ochroną ubezpieczeniową można również ruchomości domowe, czyli meble, sprzęt RTV i AGD. Firmy ubezpieczeniowe zapewniają również ubezpieczenie paneli fotowoltaicznych, umieszczonych na terenie gospodarstwa.
Nie są objęte ubezpieczeniem w gospodarstwach rolnych:
1) budynki, których stan techniczny osiągnął 100% normy zużycia;
2) budynki przeznaczone do rozbiórki na podstawie ostatecznych decyzji właściwych organów;
3) namioty i tunele foliowe.
Ubezpieczenie upraw rolnych
Ustawa z dnia 7 lipca 2005 r. o ubezpieczeniach upraw rolnych i zwierząt gospodarskich (Dz. U. 2005 Nr 150 poz. 1249) nakłada obowiązkowe ubezpieczenie upraw dla rolników, którzy uzyskali płatności bezpośrednie do gruntów rolnych za rok poprzedni.
Obowiązek obejmuje wszystkich rolników (posiadaczy gospodarstw rolnych) niezależnie od formy prawnej rolnika (osoba fizyczna, firma) i niezależnie od wielkości gospodarstwa.
Rolnik ma obowiązek ubezpieczyć co najmniej 50% powierzchni posiadanych upraw wymienionych w ustawie w okresie 12 miesięcy od ryzyka wystąpienia szkód spowodowanych przez powódź, grad, suszę, ujemne skutki przezimowania lub przymrozki wiosenne.
Przy zawieraniu umów ubezpieczenia upraw rolnych lub zwierząt gospodarskich, sumy ubezpieczenia, odrębnie dla każdej uprawy i każdego zwierzęcia gospodarskiego, ustala producent rolny indywidualnie z zakładem ubezpieczeń w umowie ubezpieczenia, z tym że nie mogą one przekroczyć maksymalnych sum ubezpieczenia określonych co roku przez resort rolnictwa w rozporządzeniu. Wysokość sum ubezpieczenia jest ustalana w drodze negocjowania umowy ubezpieczenia pomiędzy producentem rolnym, a zakładem ubezpieczeń.
Określenie maksymalnych sum ubezpieczenia ma na celu zapewnienie producentom rolnym odpowiedniej ochrony ubezpieczeniowej przed zawyżaniem przez zakłady ubezpieczeń wartości ubezpieczanego przedmiotu (uprawy rolnej lub zwierzęcia gospodarskiego), a tym samym zawyżaniem składek z tytułu ubezpieczenia upraw rolnych i zwierząt gospodarskich.
Zgodnie z ustawą producentom rolnym przysługują dopłaty z budżetu państwa do składek ubezpieczenia w wysokości do 65% składki. 27 listopada 2024 r. rząd przyjął nowelizację ustawy o ubezpieczeniach upraw rolnych i zwierząt gospodarskich. Z ustawy wynika, że od 1 stycznia rozszerzony został katalog upraw, do których będą stosowane dopłaty do składek ubezpieczenia płaconych przez rolników.
Obecnie dopłaty obejmują ubezpieczenie upraw zbóż, w tym gryki i kukurydzy, upraw rzepaku, rzepiku, słonecznika, facelii, gorczycy, lnu, konopi włóknistych, chmielu, tytoniu, warzyw gruntowych, drzew i krzewów owocowych, truskawek, ziemniaków, buraków cukrowych, bobowatych grubonasiennych (roślin strączkowych), w tym soi, upraw bobowatych drobnonasiennych lub roślin zielarskich, od zasiewu lub wysadzenia do ich zbioru, od ryzyka wystąpienia szkód spowodowanych przez huragan, powódź, deszcz nawalny, grad, piorun, obsunięcie się ziemi, lawinę, suszę, ujemne skutki przezimowania oraz przymrozki wiosenne.
Zmiana ustawy zwiększa dostępność ubezpieczenia upraw drzew i krzewów owocowych oraz truskawek poprzez:
Równocześnie zostaje ograniczona prowizja dla dystrybutora ubezpieczeń do 3 proc. składki z tytułu ubezpieczenia tych upraw.
Ustawa zmieniła definicję przymrozków wiosennych poprzez wcześniejsze rozpoczęcie okresu ich wystąpienia. Zgodnie z nową definicją przymrozki wiosenne -oznaczają szkody spowodowane przez obniżenie się temperatury poniżej 0°C, w okresie od 1 kwietnia do 30 czerwca, polegające na całkowitym lub częściowym zniszczeniu roślin lub całkowitej utracie plonu lub jego części.
Rolnik otrzyma również 65 proc. dopłaty do ubezpieczenia zwierząt gospodarskich (bydła, koni, owiec, kóz, drobiu i świń) od ryzyka wystąpienia szkód spowodowanych przez huragan, powódź, deszcz nawalny, grad, piorun, obsunięcie się ziemi, lawinę oraz w wyniku uboju z konieczności.
W 2025 r. maksymalne sumy ubezpieczenia 1 ha upraw rolnych wynoszą:
W 2025 r. maksymalne sumy ubezpieczenia do 1 ha pozostałych upraw rolnych wynoszą (w nawiasie kwoty za 2024 rok):
Maksymalne sumy ubezpieczenia do 1 sztuki zwierzęcia wynoszą (w nawiasach wysokość stawek 2024 r.):
Zmiany wysokości maksymalnych sum ubezpieczenia, w porównaniu do obowiązujących
w 2024 r., wynikają ze zmian w wysokości plonów i cen rynkowych poszczególnych upraw rolnych lub zwierząt gospodarskich.
Umowy w sprawie stosowania w 2025 r. dopłat ze środków budżetu państwa do składek ubezpieczenia upraw rolnych lub zwierząt gospodarskich Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi zawarł z dziewięcioma zakładami ubezpieczeń:
Jeśli rolnik otrzymuje dopłaty bezpośrednie, zgodnie z prawem musi ubezpieczyć przynajmniej połowę powierzchni upraw rolnych dotowanych od przynajmniej jednego ryzyka obowiązkowego: gradu, przymrozków wiosennych, ujemnych skutków przezimowania, powodzi czy suszy.
Rolnik, który nie spełni obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia obowiązkowego, tj. ubezpieczenia co najmniej 50% powierzchni upraw, może zostać ukarany za niespełnienie tego obowiązku i zobowiązany do wniesienia opłaty obowiązkowej.
Kara stanowi równowartość w złotych 2 euro od 1 ha, ustaloną przy zastosowaniu kursu średniego ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski według tabeli kursów nr 1 w roku kontroli. Rolnik musi uiścić tę karę na konto gminy właściwej ze względu na miejsce zamieszkania albo siedzibę rolnika.
Kara nie może być jednak stosowana wobec rolników, w przypadku gdy rolnik nie zawrze umowy ubezpieczenia obowiązkowego z powodu pisemnej odmowy przez co najmniej dwa zakłady ubezpieczeń, które zawarły z ministrem właściwym do spraw rolnictwa umowy
w sprawie dopłat.
Ubezpieczenie maszyn rolniczych
Na producentach rolnych ciąży też obowiązek ubezpieczenia maszyn rolniczych. Obowiązek wykupienia całorocznej polisy OC zachodzi jedynie w przypadku ciągników i przyczep rolniczych. Właściciele ciągników są zobowiązani do zakupu rocznej polisy OC. Nawet jeśli nie mają własnego gospodarstwa, ale posiadają zarejestrowany taki pojazd, prawo zobowiązuje ich do jego ubezpieczenia.
Nie ma odstępstw od tej zasady. Jeśli rolnik nie używa ciągnika przez cały rok, tylko przez kilka miesięcy to i tak musi zakupić polisę roczną. Traktor jest traktowany jako odrębna kategoria i nie podlega takim przepisom, jak np. o pojazdach wolnobieżnych.
Ubezpieczenie ciągnika rolniczego trzeba wykupić najpóźniej w dniu jego zarejestrowania i nie później niż przed wprowadzeniem go do ruchu.
Rolnik, będący właścicielem przyczepy rolniczej, jest zobligowany do posiadania całorocznej polisy OC, podobnie jak w przypadku traktorów.
Należy też pamiętać, że przyczepy specjalistyczne, w tym, np. beczki asenizacyjne, podlegają obowiązkowemu ubezpieczeniu OC na tej samej zasadzie, co pozostałe. Tym obowiązkiem objęte są również te, niepodlegające rejestracji – np. rozrzutniki obornika – jeśli używane są jako środki transportu, powinny zostać ubezpieczone.
Pozostałe maszyny rolnicze, które zaliczają się do kategorii pojazdów wolnobieżnych rolnik ma obowiązek ubezpieczyć jedynie wówczas, gdy zamierza poruszać się nimi po drogach publicznych. Jeżeli maszyna wykorzystywana jest tylko przez niewielką część roku, to można wykupić OC krótkoterminowe.
Ustawa o ruchu drogowym w Polsce określa pojazd wolnobieżny jako pojazd silnikowy, którego konstrukcja ogranicza prędkość jazdy do 25 km/h i nie ma możliwości, by poruszał się szybciej.
Pojazdy wolnobieżne zaliczają się do specjalnej kategorii, mogą poruszać się po drogach publicznych bez homologacji, tablic i dowodu rejestracyjnego.
Tę definicję, w praktyce, spełniają takie maszyny rolnicze, jak:
Ponadto, zalicza się tu rozmaite maszyny leśne i budowlane oraz wózki transportowe. Wszystkie one mogą poruszać się po drogach publicznych bez rejestracji.
Rolnicy używający pojazdów wolnobieżnych w związku z posiadaniem gospodarstwa rolnego, jeśli poruszają się tylko na terenie gospodarstwa, nie mają obowiązku ich ubezpieczania od odpowiedzialności cywilnej.
Niezależnie od rodzaju czy przeznaczenia, jeśli tylko rolnik zamierza wyjechać na drogę publiczną w celach komunikacyjnych, pojazd wolnobieżny musi podlegać ubezpieczeniu OC. Jednak w tym przypadku prawo dopuszcza możliwość zawarcia polisy krótkoterminowej na co najmniej 3 miesiące. Za brak odpowiedniego ubezpieczenia grozi kara z UFG - Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny.
Ubezpieczenie obejmuje szkodę w związku z ruchem pojazdu mechanicznego, czego następstwem jest: śmierć, uszkodzenie ciała, rozstrój zdrowia, bądź też utrata, zniszczenie lub uszkodzenie mienia; szkodę powstałą w związku z ruchem pojazdu mechanicznego przy wsiadaniu do pojazdu mechanicznego i wysiadaniu z niego, bezpośrednio przy załadowaniu i rozładowaniu pojazdu mechanicznego, podczas zatrzymania, postoju lub garażowania.
Opracowała: Beata Kąkol
Źródło: www.rf.gov.pl, www.gov.pl/
Podstawa prawna:
Ustawa z dnia 22 maja 2003 roku o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (Dz. U. 2003 Nr 124 poz. 1152).
Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 15 listopada 2024 r. w sprawie maksymalnych sum ubezpieczenia dla poszczególnych upraw rolnych i zwierząt gospodarskich na 2025 r.
Ustawa z dnia 27 listopada 2024 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniach upraw rolnych i zwierząt gospodarskich (Dz.U. 2024 poz. 1836).
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 22 listopada 2024 r. w sprawie wysokości dopłat do składek z tytułu ubezpieczenia upraw rolnych i zwierząt gospodarskich w 2025 r.