Pryszczyca - zagrożenie dla zwierząt i gospodarki

Co to jest pryszczyca?

Pryszczyca, znana również jako choroba racic i pyska (FMD), to wysoce zakaźna choroba wirusowa, która dotyka zwierzęta parzystokopytne, zarówno domowe, jak i dzikie. Pryszczyca jest wywoływana przez wirus z rodzaju Aphthovirus. Wirus ten występuje w siedmiu różnych serotypach, co oznacza, że zwierzę, które zachorowało na pryszczycę, może ponownie zachorować na tę chorobę, jeśli zostanie zarażone innym serotypem wirusa. Choroba charakteryzuje się występowaniem pęcherzy i owrzodzeń na błonie śluzowej jamy ustnej, na języku, na wargach, w przestrzeniach międzyracicowych oraz na wymieniu.

Jak przenosi się pryszczyca?

Pryszczyca jest bardzo zaraźliwa i może rozprzestrzeniać się na różne sposoby, m.in.:

• bezpośredni kontakt - chore zwierzęta mogą zarażać zdrowe poprzez kontakt ze sobą,
• pośredni kontakt - wirus może przenosić się poprzez zanieczyszczone przedmioty, takie jak narzędzia, sprzęt, pojazdy, a nawet ubrania i buty,
• powietrze - wirus może być przenoszony przez wiatr na duże odległości,
• zwierzęta dzikie - takie jak żubry, jelenie czy dziki, mogą być nosicielami wirusa i rozprzestrzeniać chorobę,
• ludzie - również mogą przenosić wirusa na swoich ubraniach, butach lub w inny sposób.

Objawy pryszczycy

Objawy pryszczycy mogą się różnić w zależności od gatunku zwierzęcia, ale najczęściej występują:

• gorączka,
• pęcherze i owrzodzenia na błonie śluzowej jamy ustnej, języku, wargach, w przestrzeniach międzyracicowych oraz na wymieniu,
• ślinotok,
• kulawizna,
• utrata apetytu,
• spadek produkcji mleka,
• ronienia u ciężarnych zwierząt,
• śmierć młodych zwierząt.

Zagrożenia związane z pryszczycą

Pryszczyca stanowi poważne zagrożenie dla hodowli zwierząt, ponieważ powoduje duże straty ekonomiczne. Choroba prowadzi do spadku produkcji mleka i mięsa, a także do śmierci zwierząt. Jednak w przypadku wykrycia ogniska choroby konieczne jest wybicie wszystkich zwierząt w danym gospodarstwie, a także dezynfekcja pomieszczeń i sprzętu. Kraje, w których wystąpi pryszczyca, mają ograniczoną możliwość eksportu zwierząt i produktów pochodzenia zwierzęcego.

Jak chronić zwierzęta przed pryszczycą?

Aby uchronić zwierzęta przed pryszczycą, należy przestrzegać kilku zasad. Należy ograniczyć kontakt zwierząt z osobami postronnymi oraz z dzikimi zwierzętami a zwierzęta wprowadzane do stada powinny być poddane kwarantannie. W pomieszczeniach, w których przebywają zwierzęta, należy dbać o higienę oraz regularnie dezynfekować sprzęt. Należy regularnie kontrolować stan zdrowia zwierząt i w przypadku podejrzenia pryszczycy należy niezwłocznie skontaktować się z lekarzem weterynarii w celu pobrania próbek w kierunku wykluczenia FMD. Pryszczyca jest chorobą zwalczaną z urzędu i zgłoszenie podejrzenia jej wystąpienia jest obowiązkiem wynikającym z ustawy z dnia 11 marca 2004 roku o ochronie zdrowia zwierząt oraz zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt.

Czy pryszczyca jest groźna dla ludzi?

Pryszczyca u ludzi występuje bardzo rzadko i zazwyczaj przebiega łagodnie, rozwija się w ciągu 2 do 12 dni od zakażenia, najczęściej w 3-4 dni. Choroba objawia się pęcherzykami w jamie ustnej oraz na dłoniach i stopach, a także gorączką, bólem gardła i głowy. Zwykle trwa 1-2 tygodnie i ustępuje samoistnie. U dzieci objawy mogą przypominać bostonkę, czyli wirusową chorobę dłoni, stóp i ust. Nie stwierdzono, by ludzie zarażali się pryszczycą od siebie.

Sytuacja epidemiologiczna

W styczniu 2025 roku, po raz pierwszy od 37 lat, odnotowano w Niemczech przypadek pryszczycy u bydła. To wydarzenie wywołało duże zaniepokojenie wśród hodowców w Polsce i w całej Europie. Do połowy lutego 2025 r. w Polsce nie stwierdzono żadnego ogniska pryszczycy. Sytuacja epidemiologiczna w kraju jest stabilna, a ryzyko zawleczenia choroby z Niemiec jest oceniane jako niskie. Niemniej, służby weterynaryjne w Polsce zachowują czujność i monitorują sytuację.

Roman Bałchan

PODR w Boguchwale