Rachunkowość rolna PL FADN jest to Sieć Danych Rachunkowości Gospodarstw Rolnych (skrót od nazwy w jęz. angielskim: Farm Accountancy Data Network). Każde Państwo Unii Europejskiej w momencie, gdy zostaje członkiem ma obowiązek stworzenia takiej sieci gospodarstw. Rachunkowość ta jest niezbędnym narzędziem używanym do kreowania Wspólnej Polityki Rolnej.

Funkcjonowanie FADN regulują przepisy prawne Wspólnoty. W Polsce obowiązek dostarczania danych rachunkowych z reprezentatywnej próby gospodarstw rolnych do Sieci Danych Rachunkowych – FADN reguluje również ustawa o zbieraniu i wykorzystywaniu danych rachunkowych gospodarstw rolnych z 29 listopada 2000 r. z późniejszymi zmianami (Dz.U. nr 3 z 2001 r. poz. 20), która weszła w życie z dniem uzyskania przez nasz kraj statusu członka UE, tj. 1 maja 2004 r. Próba Polskiego FADN, zaakceptowana przez Komisję Europejską liczy 12 100 gospodarstw, a to oznacza, że jedno gospodarstwo rolne uczestniczące w Polskim FADN reprezentuje średnio 60 gospodarstw znajdujących się w polu obserwacji Polskiego FADN.

W systemie rachunkowości obowiązują zasady, które określa rozporządzenie Komisji Europejskiej a wśród nich możemy wyróżnić trzy podstawowe:

- rolnik dobrowolnie uczestniczy w systemie FADN,
- dane z gospodarstw rolniczych dostarczane do komisji są traktowane jako ściśle tajne,
- danych nie można wykorzystywać do celów podatkowych, a tylko dla potrzeb FADN.

We wszystkich państwach należących do Unii Europejskiej głównym celem FADN jest zbieranie danych rachunkowych z gospodarstw rolnych służących do:
- corocznego określania dochodów gospodarstw rolnych, funkcjonujących na terenie Wspólnoty,
- analizy działalności rolniczej,
- oceny skutków projektowanych zmian, dotyczących rolnictwa Wspólnoty.

Rachunkowość ta ma również za zadanie spełnienie celów pośrednich jakimi są dostarczanie danych dla:

- ośrodków decyzyjnych władz RP, które służą do negocjowania na forum Komisji Europejskiej narodowych programów wsparcia rolnictwa,
- organizacji przedstawicielskich rolników, które są konieczne do negocjowania z władzami RP warunków funkcjonowania gospodarstw rolnych,
- środowiska naukowo-badawczego,
- pracowników zajmujących się udzielaniem porad dla rolników,
- rolników uczestniczących w PL FADN.

Podkarpacki Ośrodek Doradztwa Rolniczego w Boguchwale od 2004 r. do chwili obecnej współpracuje z Instytutem Ekonomiki Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej – Państwowym Instytutem Badawczym w zakresie zbierania i wykorzystywania danych rachunkowych z gospodarstw rolnych – Polski FADN. W 2020 r. 300 podkarpackich gospodarstw prowadzi tę rachunkowość. Gospodarstwa zostały dobrane do współpracy według ściśle określonych kryteriów.

Jednym z kryteriów klasyfikacji gospodarstw rolnych wykorzystywanym we Wspólnotowej Typologii Gospodarstw jest Wielkość ekonomiczna gospodarstw rolnych, która jest sumą Standardowych Produkcji uzyskanych ze wszystkich działalności rolniczych występujących w danym gospodarstwie rolnym i wyrażana jest bezpośrednio w euro. W celu przeliczenia współczynników wyrażonych w krajowej walucie na euro stosuje się oficjalny kurs euro ogłaszany przez Eurostat.

Drugim kryterium stosowanym w klasyfikacji gospodarstw rolnych jest Typ rolniczy gospodarstw rolnych jest określony udziałem wartości Standardowej Produkcji
z poszczególnych grup działalności rolniczych w całkowitej wartości Standardowej Produkcji.

Prowadzenie rachunkowości wiąże się z dodatkową pracą, ale niesie za sobą również wiele korzyści dla rolnika a do nich należą:

- częsty kontakt z doradcą ds. PL FADN, który nie tylko udziela szczegółowego instruktażu
i pomaga prowadzić zapisy w książkach rachunkowych, ale jest również specjalistą z dziedziny rolnictwa, posiada aktualna wiedzę na temat funkcjonujących programów pomocowych i może służyć rolnikowi poradą w zakresie prowadzonej działalności rolniczej oraz jej wsparcia z funduszy unijnych,

- wypracowanie nawyku gromadzenie faktur oraz innych dokumentów źródłowych, co może mieć ogromne znaczenie przy podejmowaniu decyzji o przejściu na rozliczenie podatku VAT-u na zasadach ogólnych a być może w przyszłości przy wprowadzeniu podatku dochodowego w rolnictwie,

- podwyższenie wiedzy z zakresu zarządzania gospodarstwem rolnym, co w znaczący sposób wpływa na trafność podejmowanych decyzji w gospodarstwie,

- prowadzenie bieżącej kontroli rozliczeń, wydatków i zadłużenia, co jest szczególnie ważne przy zarządzaniu finansowym gospodarstwem rolnym i spłacie zaciągniętych kredytów.

Rolnicy prowadzący zapisy rachunkowe otrzymują corocznie Raport Indywidualny Gospodarstwa Rolniczego, który wraz z doradcami szczegółowo analizują. W raporcie tym, zawarte są informacje o działalności gospodarstwa począwszy od zasobów środków produkcji jakimi gospodarstwo dysponuje, poprzez poniesione w procesie produkcyjnym nakłady aż do uzyskanych wyników tak w wymiarze ilościowym jak i wartościowym. Natomiast prowadząc rachunkowość przez co najmniej pięcioletni okres, rolnik może uzyskać Raport Dynamiczny, który umożliwia prześledzenie i szybką ocenę zmian jakie zaszły w sytuacji ekonomicznej gospodarstwa w ciągu tego okresu. Rolnik może również porównać swoje wyniki produkcyjne z raportem porównawczym (wyniki średnie dla porównywalnej grupy gospodarstw wykonane przez IERiGŻ PIB).

Jednak, aby dane z ww. raportów mogły być wykorzystywane w zarządzaniu gospodarstwem, a wnioski z przeprowadzonej analizy prawidłowe, zapisy w książkach muszą być prowadzone systematycznie i z dużą dokładnością, gdyż od tego zależy prawidłowość uzyskanych wyników.

Zgodnie z przepisami rozporządzeń MRiRW w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania oraz wypłaty pomocy finansowej na operacje typu „Modernizacja gospodarstw rolnych”, „Restrukturyzacja Małych Gospodarstw”, „Premie dla młodych rolników” objętych Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 beneficjenci tych działań zobowiązani są do prowadzenia ewidencji przychodów i rozchodów w gospodarstwie zgodnie ze wzorem określonym w załączniku nr 3 do rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 lipca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania, wypłaty oraz zwrotu pomocy finansowej na operacje typu “Premie dla młodych rolników” w ramach poddziałania „Pomoc w rozpoczęciu działalności gospodarczej na rzecz młodych rolników” objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz.U. poz. 982). Rachunkowość rolna Polski FADN jest potwierdzeniem spełnienia wymogu prowadzenia ewidencji przychodów i rozchodów w gospodarstwach zobowiązanych do jej prowadzenia.

W celu spełnienia opisanego powyżej zobowiązania niezbędne jest:

  • prowadzenie książek rachunkowych zgodnie z zasadami FADN,
  • przechowywanie książek rachunkowych na stałe w miejscu zamieszkania albo siedzibie beneficjenta, (a jeżeli prowadzenie zostało zlecone – w miejscu ich prowadzenia) przez okres 5 lat od dnia przyznania pomocy,
  • przechowywanie dowodów, na podstawie których dokonywane są wpisy w książkach rachunkowych przez okres 5 lat od dnia przyznania pomocy.

Corocznie odbywa się nabór gospodarstw do prowadzenia rachunkowości PL FADN w miejsce tych, które w danym roku z różnych powodów nie mogą dalej kontynuować prowadzenia tej rachunkowości. Serdecznie zachęcam rolników, którzy chcieliby prowadzić tą rachunkowość o kontakt z doradcami w PZDR w poszczególnych powiatach w celu wykonania ankiety i sprawdzenia czy uzyskane wyniki produkcyjne spełniają kryteria ujęte w planie doboru dla regionu Małopolska i Pogórze.

Oprac. Dział Ekonomiki i Zarzadzania Gospodarstwem Rolnym

PODR Boguchwała

Na podst. www.fadn.pl oraz www.arimr.gov.pl