sitek1

Wielkość produkcji kukurydzy cukrowej na świecie jest dość zróżnicowana. Najwięcej uprawia się jej w Stanach Zjednoczonych, Brazylii, Australii, Tajlandii, a od niedawna dużym producentem kukurydzy cukrowej są również Chiny. W Europie największym producentem tego gatunku są Węgry i Francja. W Polsce powierzchnia produkcji kukurydzy cukrowej ciągle wzrasta (wg R. Warzechy z IHAR-PIB w Radzikowie to w 2019 r. około 10 tys. ha) zarówno wśród profesjonalnych producentów jak i również wśród amatorów w ogrodach przydomowych czy działkach.

Przeznaczenie

Kukurydza cukrowa w naszym kraju uprawiana jest głównie jako warzywo i zbierana w fazie dojrzałości mlecznej lub mleczno-woskowej ziarna. Głównym odbiorcom kolb kukurydzy jest przemysł przetwórczy, który konserwuje soczyste ziarno w puszkach oraz – w mniejszym stopniu – produkuje mrożonki z całych kolb lub samego ziarna czy też jako mieszanki warzywne. Z roku na rok coraz większego znaczenia nabiera rynek świeżych kolb (gotowanych, grillowanych czy surowych przeznaczonych do bezpośredniego spożycia).

Wartości odżywcze i lecznicze

Zarówno całe kolby, które gotujemy czy grillujemy jak i same ziarniaki kukurydzy cukrowej (Zea mays saccharata) są przez nas chętnie dodawane do sałatek i zjadane.

Kukurydza cukrowa, zwana też potocznie słodką jest rośliną warzywną o dużej wartości odżywczej i dietetycznej, a także szczególnych walorach smakowych wynikających z zawartości łatwo przyswajalnych i wysokoenergetycznych cukrów prostych. Ponadto kukurydza cukrowa zawiera dużo błonnika, witamin: A, B1, B2, C, PP, E określanej „witaminą młodości”, a także minerałów: wapnia, magnezu, cynku, żelaza oraz selenu, który odgrywa ważną rolę w profilaktyce przeciwnowotworowej. Kukurydza cukrowa, podobnie jak zbożowa, nie zawiera glutenu i dlatego może być wykorzystywana w diecie osób chorych na celiakię, czyli na trwałą nietolerancję tego białka.

sitek2

Odmiany

Podstawą produkcji kukurydzy cukrowej są nowe odmiany. W hodowli obecnie znajdują się głównie odmiany mieszańcowe F1, które krzewią się mniej silnie, wytwarzają większe kolby i charakteryzują większą plennością od odmian ustalonych.

Wybierane do siewu odmiany kukurydzy cukrowej niezależnie od przeznaczenia plonu powinny charakteryzować się:

- wysoką plennością, która będzie gwarantować opłacalność produkcji,

- wiernością plonowania w różnych warunkach klimatyczno-glebowych,

- odpornością na stresy środowiskowe,

- odpowiednią jakością ziarna (m.in. smak, kształt, wielkość, barwa),

- odpornością na choroby (m.in. głownie, fuzariozy, rdze czy choroby wirusowe).

W zależności od zawartości cukrów w świeżej masie ziarna wyróżnia się trzy typy odmian kukurydzy cukrowej występujących w produkcji:

- odmiany słodkie, typu su (sugary) – zawierające 4-6% cukrów,

- odmiany o podwyższonej zawartości cukru, typu se (sugary enhancement) – zawierające 6-8% cukrów,

- odmiany supersłodkie, typu sh2 (shunken 2) – zawierające minimum 8-12% cukrów.

Wśród konsumentów preferowane są odmiany supersłodkie przeznaczone do bezpośredniego spożycia kolb. Na potrzeby przetwórstwa wykorzystywane są jednak wszystkie typy odmian kukurydzy cukrowej. Ważne jest tutaj, aby charakteryzowały się jednolitą barwą ziarniaków, która nie powinna zmieniać się podczas przetwarzania.

Ze względu na długość okresu wegetacji wyróżnia się 3 grupy wczesności kukurydzy cukrowej:

- wczesne – zbiór po 70-80 dniach,

- średniowczesne – zbiór po 85-90 dniach,

- późne – zbiór po 95-110 dniach.

W krajowym rejestrze roślin warzywnych wpisanych jest obecnie 12 odmian kukurydzy cukrowej 11 mieszańcowych, 1 ustalona. Pięć zarejestrowanych odmian pochodzi z polskiej hodowli, pozostałe należą do firm zagranicznych. W produkcji jednak najczęściej występują odmiany zagraniczne wpisane do wspólnotowego katalogu CCA.

Technologia uprawy

Istnieje dużo podobieństwo technologii uprawy kukurydzy cukrowej do uprawy kukurydzy pastewnej, ale są też pewne istotne różnice.

Jeżeli chodzi o wymagania glebowe , to nie ma ona, podobnie jak pastewna, specjalnych wymagań co do gleby i może być uprawiana na różnych jej typach, z wyjątkiem gleb ciężkich, zimnych i podmokłych ze względu na duże wymagania cieplne oraz zbyt lekkich słabo utrzymujących wodę . Najlepsze są gleby o dobrej strukturze, zasobne w składniki pokarmowe i próchnicę, szybko nagrzewające się, o pH zbliżonym do obojętnego.

Kukurydzę cukrową można uprawiać po wszystkich roślinach pod warunkiem dobrego przygotowania gleby. Można ją uprawiać na tych samym polu, podobnie jak pastewną przez kilka lat, jednak uprawa w monokulturze znacząco zwiększa zagrożenie związane z chorobami, szkodnikami i zachwaszczeniem.
Pole pod zasiew kukurydzy cukrowej powinno być starannie przygotowane, wolne od grud i nierówności oraz od zachwaszczenia.

Rośliny kukurydzy cukrowej wytwarzają dużo zielonej masy i surowca w postaci kolb lub ziarna. Pobierają w związku z tym znaczne ilości wszystkich składników pokarmowych, przede wszystkim azotu, potasu, a także fosforu, magnezu i wapnia. W celu uzyskania zadawalających plonów odpowiedniej jakości, należy dostarczyć do gleby wszystkie niezbędne składniki pokarmowe w postaci nawozów organicznych i mineralnych.

Przy średniej zasobności gleby pod uprawę kukurydzy cukrowej stosuję się około 100-150 kg N/ha, 70-90 kg P2O5/ha, 150-200 kg K2O/ha, 30-40 kg MgO/ha.

Kukurydza cukrowa, podobnie jak pastewna, jest rośliną ciepłolubną. Termin jej wysiewu jest warunkowany temperaturą gleby, która powinna na głębokości 10 cm wynosić powyżej 10ºC. W ciepłej i wilgotnej glebie ziarniaki szybko kiełkują, a wschody są równomierne. W odróżnieniu od kukurydzy pastewnej termin siewu kukurydzy cukrowej może być wydłużony i trwa od III dekady kwietnia do I dekady czerwca. Sukcesywny wysiew kolejnej partii nasion kukurydzy cukrowej w tym okresie pozwala na uzyskanie ciągłości zbiorów i zapewnieni jak najdłuższy okres podaży kolb na rynek lub do przetwórstwa.

Optymalna obsada roślin kukurydzy cukrowej zależy od odmiany, okresu i warunków wzrostu (poziomu technologii w gospodarstwie). Powinna się ona kształtować na poziomie około 58-68 tys. roślin na 1 ha, czyli jest niższa niż przy uprawie odmian pastewnych, których obsada powinna stanowić około 80 tys. roślin na 1 ha. Zastosowanie takich norm wysiewu odpowiada rozmieszczeniu nasion w rozstawie 75 cm (między rzędami) i 20–25 cm (w rzędach).

Okres zbioru kukurydzy cukrowej przypada od III dekady lipca do połowy października. Można ten okres przyspieszyć, stosując wysadzanie kukurydzy z rozsady, w tunelach foliowych lub przykrywając wysadzoną rozsadę agrowłókniną. Przyspieszenie wegetacji następuje również po bezpośrednim wysiewie nasion do gruntu pod agrowłókninę lub specjalną perforowaną folię.

Zabiegi pielęgnacyjne

Chwasty w uprawie kukurydzy cukrowej można zwalczać podobnie jak w uprawie kukurydzy pastewnej. Należy pamiętać, że odmiany kukurydzy cukrowej są bardziej wrażliwe na herbicydy niż pastewnej. Uprawę odmian cukrowych należy zakładać na stanowiskach jak najmniej zachwaszczonych. Do skutecznego zwalczania większości chwastów można stosować herbicydy przed wschodami roślin. Skuteczność przedwschodowego zwalczania chwastów jest jednak uzależniona od uwilgotnienia gleby. Zabiegi po wschodzie roślin zapewniają optymalne zwalczanie chwastów, lecz herbicydy należy stosować na młode chwasty (2–5 liści). Istnieją skuteczne środki do oprysku na chwasty jedno- i dwuliścienne, również w późniejszym etapie rozwoju roślin. Zwalczanie chwastów w późniejszych etapach (po wytworzeniu 5–6 liści kukurydzy) jest bardziej ryzykowne. Zabieg taki stanowi stres dla kukurydzy cukrowej, który może powodować pewne szkody lub opóźnione dojrzewanie.

Dla uzyskania wysokich plonów odpowiedniej jakości zagrożeniem w uprawie kukurydzy cukrowej są również szkodniki i choroby. Warto na początek nim sięgniemy po chemiczne środki ochrony roślin wykorzystać metody niechemiczne w walce z tymi agrofagami. Ważne jest aby:

- przestrzegać podstawowych zasad agrotechnicznych tj. stosować prawidłowe nawożenie oparte na analizie gleby, stosować zmianowanie, tzn. przerwę 4-5 letnią na tym samym polu w uprawie kukurydzy cukrowej,

- staranie usuwać z pola i niszczyć resztki pożniwne,

- wybierać do uprawy odmiany odporne lub o podwyższonej odporności na choroby i szkodniki,

- przestrzegać izolacji przestrzennej w uprawie kukurydzy cukrowej,

- przestrzegać właściwej obsady roślin na jednostce powierzchni,

- usuwać z plantacji i niszczyć porażone organy roślin,

- na bieżąco kontrolować występowanie szkodników i sprawców chorób na plantacjach. Bieżące zalecenia dotyczące stosowania herbicydów, fungicydów i insektycydów w uprawie kukurydzy cukrowej można znaleźć w aktualnych programach ochrony roślin warzywnych. Każdorazowo przed wykonaniem zabiegu zapoznać się z etykietą preparatu, przestrzegać zalecanych w niej dawek, okresów karencji oraz zasad bhp.

Zbiór

W Polsce okres zbioru kolb z wysiewów polowych przypada od III dekady lipca do połowy października. Należy pamiętać jednak , że pierwsze jesienne przymrozki, zwłaszcza gdy kolby nie są w pełni dojrzałe, powodują zniszczenie surowca.

Kolby do bezpośredniej konsumpcji na tzw. świeży rynek zbiera się zazwyczaj ręcznie w fazie dojrzałości mlecznej, ziarniaki zawierają wówczas około 24% suchej masy, są bardzo słodkie i soczyste. Najłatwiej rozpoznać dojrzałość mleczną ziarniaków można poprzez naciśnięcie ich paznokciem. Przy rozgniataniu wydają charakterystyczny trzask i wypływa z nich niezbyt gęsty sok mleczny o słodkawym smaku.

Zbiór na potrzeby przetwórstwa wykonuje się za pomocą nowoczesnych maszyn w fazie dojrzałości późnomlecznej, kiedy ziarno zawiera około 24-28% suchej masy. Ziarniaki są wówczas błyszczące i zawierają najwięcej składników pokarmowych.

Opracowanie:

Na podstawie literatury: Katarzyna Sitek