Międzyplony na zielony nawóz

Intensyfikacja produkcji roślinnej przyspiesza mineralizację masy organicznej, narusza bilans próchnicy i w konsekwencji prowadzi do obniżenia produktywności gleby. W związku z tym konieczne jest poszukiwanie sposobów, które ograniczyłyby skutki niewłaściwego następstwa roślin. W praktyce, aby chociaż częściowo poprawić wartość stanowiska w zmianowaniu wskazana jest uprawa międzyplonów z przeznaczeniem na przyoranie jako zielony nawóz.

Międzyplonem nazywamy rośliny uprawiane po zbiorze plonu głównego, a zbierane przed siewem następnej. Najbardziej typowym rodzajem międzyplonów stosowanych w gospodarstwach są międzyplony ścierniskowe. Uprawia się je po zbiorze zbóż lub innych roślin wcześnie schodzących z pola i użytkuje jeszcze w tym samym roku na paszę lub przyoranie jako zielony nawóz.

Same korzyści

Znaczenie uprawy międzyplonów w gospodarstwach jest bardzo duże. Międzyplony, pozostawiając duże ilości resztek pożniwnych, dostarczają surowca do tworzenia próchnicy, co nie tylko wzbogaca glebę w substancję organiczną i składniki pokarmowe, ale także poprawia kulturę gleby i korzystnie wpływa na jej życie mikrobiologiczne. Ten sposób użyźniania „nawozem zielonym” powinien być stosowany możliwie często, szczególnie w gospodarstwach gdzie gleba jest mniej żyzna lub nastawionych wyłącznie na produkcję roślinną, gdzie jest niedostatek obornika, a gleby wymagają nawożenia organicznego. Międzyplony wpływają również na zmniejszenie zachwaszczenia, gdyż stanowią silną konkurencję dla chwastów. Uprawa międzyplonów spełnia też rolę fitosanitarną, ograniczając występowanie chorób i szkodników roślin uprawnych (np. chorób podsuszkowych zbóż, mątwika burakowego). Międzyplony zapobiegają również stratom składników pokarmowych na skutek ich wymywania i przemieszczania do głębszych warstw gleby oraz przechodzenia w formy trudno przyswajalne. Istotne znaczenie uprawy międzyplonów polega też na ochronie gleb przed negatywnym działaniem erozji wodnej lub wietrznej.

Znaczenie uprawy międzyplonów w gospodarstwach jest bardzo duże. Międzyplony, pozostawiając duże ilości resztek pożniwnych, dostarczają surowca do tworzenia próchnicy, co nie tylko wzbogaca glebę w substancję organiczną i składniki pokarmowe, ale także poprawia kulturę gleby i korzystnie wpływa na jej życie mikrobiologiczne. Ten sposób użyźniania „nawozem zielonym” powinien być stosowany możliwie często, szczególnie w gospodarstwach gdzie gleba jest mniej żyzna lub nastawionych wyłącznie na produkcję roślinną, gdzie jest niedostatek obornika, a gleby wymagają nawożenia organicznego. Międzyplony wpływają również na zmniejszenie zachwaszczenia, gdyż stanowią silną konkurencję dla chwastów. Uprawa międzyplonów spełnia też rolę fitosanitarną, ograniczając występowanie chorób i szkodników roślin uprawnych (np. chorób podsuszkowych zbóż, mątwika burakowego). Międzyplony zapobiegają również stratom składników pokarmowych na skutek ich wymywania i przemieszczania do głębszych warstw gleby oraz przechodzenia w formy trudno przyswajalne. Istotne znaczenie uprawy międzyplonów polega też na ochronie gleb przed negatywnym działaniem erozji wodnej lub wietrznej.

Powodzenie uprawy

Zasadniczy wpływ na udanie się międzyplonów ścierniskowych ma przebieg pogody w okresie rozwoju roślin. Najważniejszym jej elementem są opady. Wysoka suma opadów letnich sprzyja uprawie tych międzyplonów. Drugim ważnym czynnikiem jest temperatura, gdyż z nastaniem pierwszych przymrozków kończy się wegetacja, a więc i przyrost masy. Okres wegetacji międzyplonów ścierniskowych jest krótki (70-90 dni). Z tego względu po zbiorze plonu głównego i starannym przygotowaniu roli należy niezwłocznie dokonać siewu odpowiednio dobranych roślin poplonowych.

Dobór gatunków

Do uprawy w międzyplonie ścierniskowym należy wybierać rośliny charakteryzujące się krótkim okresem wegetacji, szybkimi wschodami i początkowym wzrostem, małymi potrzebami wody do kiełkowania i wschodów, małymi wymaganiami glebowymi. Przy doborze gatunków na międzyplon należy brać pod uwagę również porę zejścia z pola przedplonu i ceny zakupu nasion na obsianie l ha.

Niektóre rośliny przydatne do uprawy w poplonie ścierniskowym na zielony nawóz przedstawiono w tabeli.

* duże wymagania wodne

W międzyplonie ścierniskowym możemy uprawiać rośliny w siewie czystym lub w mieszankach, przy czym uprawa w mieszankach pozwala na ograniczenie ryzyka nieudania się międzyplonów, gdyż niekorzystne warunki dla jednego gatunku są bardziej sprzyjające dla innych. Mieszanki powinny składać się z 2-4 gatunków roślin, przy czym dominującym komponentem powinien być gatunek najbardziej nadający się do uprawy w lokalnych warunkach.

Na glebach lżejszych można uprawiać następujące mieszanki (wg IUNG – PIB Puławy):

• łubin żółty 130 kg + seradela 30 kg na hektar,
• wyka ozima 40 kg + łubin żółty 100 kg na hektar,
• seradela 30 kg + facelia 5 kg na hektar.

Na glebach zwięzłych można stosować mieszanki o następującym składzie:

• wyka jara 100 kg + bobik 80 kg + słonecznik 15 kg na hektar,
• groch pastewny 150 kg + słonecznik 15 kg na hektar,
• groch pastewny 100 kg + łubin wąskolistny 140 kg na hektar.

Agrotechnika

Przed siewem międzyplonów wysiewa się nawozy mineralne. Racjonalne nawożenie jest warunkiem powodzenia ich uprawy. Poziom nawożenia zależy od zawartości składników pokarmowych w glebie oraz szacowanej wielkości plonu. Na glebach o średniej zasobności w fosfor i potas stosuje się następujące dawki nawozów: 30-50 kg P₂O₅/ha, 60-80 kg K₂O/ha, a pod rośliny niebobowate dodatkowo 50-60 kg N/ha.

Przedsiewną uprawę gleby (płytką orkę na głębokość 12-15 cm połączoną z bronowaniem) należy wykonać możliwie najszybciej po zbiorze przedplonu, by ograniczyć straty wody w glebie. Po zaoraniu zaleca się stosowanie wałowania, które ułatwia podsiąkanie wody z głębszych warstw gleby, co korzystnie wpływa na szybkość i równomierność wschodów.

Optymalny termin siewu międzyplonów ścierniskowych przypada od 10 do 20 sierpnia. Przed siewem nasiona należy zaprawić, wtedy wcześniej kiełkują, a w pierwszych kilku dniach następuje szybszy wzrost roślin, lepsze ukorzenianie co zwiększa odporność roślin na gorsze warunki wilgotnościowe.

Przyoranie międzyplonów

Głębokość przyorania zielonej masy pochodzącej z międzyplonów zależy od rodzaju gleby. Na glebach cięższych, w rejonach o małych opadach poplony przyoruje się płycej i wcześniej (koniec października). Na glebach lżejszych zaleca się przyorywanie późniejsze (listopad) i głębsze. Przyoranie roślin mocno wyrośniętych ułatwi wcześniejsze ich rozdrobnienie, np. ścinaczem zielonek lub broną talerzową. Ważne w uprawie międzyplonów ścierniskowych jest również, aby nie dopuścić do wydania przez rośliny nasion, gdyż będzie to źródłem późniejszego zachwaszczenia.

Opracowanie na podstawie literatury: Katarzyna Sitek